Categoriearchief: Geen categorie

Gerhard Hormann wijst de weg naar ware vrijheid

bijdrage rubriek Samenleving Knack,5 juni 2013. Bij dit format hoort ook een leuke strip van illustrator Bart Schoofs.

Een vrij mens is de baas van zijn tijd”

illustratie Bart Schoofs

illustratie Bart Schoofs

Werken tot je 67ste?,  Nergens voor nodig, betoogt de Nederlandse schrijver Gerhard Hormann in ‘Helemaal vrij!’. En prikkelend boek over tijd,  het goud van de 21ste eeuw.

Vrijheid.  Liberté. Freedom. Bezongen in hymnen en popsongs als het hoogste goed op aarde, maar wat houdt deze begeerde status concreet in? De Nederlandse schrijver en journalist Gerhard Hormann biedt in zijn jongste boek ‘Helemaal vrij’ zowel een positieve als een negatieve definitie. Wat vrijheid niet is: de verlammende keuzevrijheid waarmee de consument zich geconfronteerd weet. Een smartphone van Samsung of Apple? Een Audi of BMW? Hoe breder de waaier van mogelijkheden, hoe strakker de dwangbuis knelt. Hormann haalt twee auteurs aan om uit te leggen wat echte vrijheid dan wel is. “Een vrij mens is de baas van zijn tijd”, citeert hij Sylvain Tesson, de Franse schrijver-filosoof die in zijn jongste boek verslag uitbrengt van een zes maanden durende retraite in Siberië.  De Nederlandse econoom Jaap van Duyn verdiept deze gedachte met een praktische dimensie. “Je bent pas vrij, als je vrij bent van schulden”.

Dit laatste inzicht inspireerde Hormann, in een vorig leven auteur van misdaadromans, in 2011 tot het schrijven van ‘Hypotheekvrij!”.  In deze onverwachte bestseller legt hij met cijfers , grafieken en persoonlijke anekdotes uit waarom Jan Modaal zijn voorbeeld maar beter kan volgen. Stop met het betalen van hypotheekrente en los zo snel mogelijk je lening af, want een eigen koopwoning is de beste spaarformule op de markt. Eens bevrijd van het hypotheekjuk woon je nagenoeg gratis en lacht het leven je tegemoet. Wie geen schuld meer af te lossen heeft, hoeft immers niet meer voltijds te werken en wint zeeën van tijd om leuke dingen te doen.

“Helemaal vrij” borduurt verder op hetzelfde thema. Behalve onze hypotheekverslaving neemt Hormann de algemene consumptiedwang, de tweede peiler onder de 24 uurs economie, op de schop.  Downsizen = je leven upgraden, luidt een van de vele boutades die zo op een tegeltje in de woonkamer passen.  Trek zelf je armoedegrens, raadt Hormann aan, en flikker alle ballast overboord. Wie met de helft minder rondkomt, moet maar half zo lang meer werken. Tijd is tenslotte de enige vorm van rijkdom die er werkelijk toe doet. Waarom zich uit de naad werken voor een nieuwe badkamer of een verre reis?  Sla liever een praatje met de postbode of de buurman, of werp een kano in de sloot en maak een tochtje met je zoon. Zelf roeit Hormann dapper in tegen de stroom. We mogen vooral niet toegeven aan de immense, in heel Europa opgevoerde druk om met zijn allen langer te werken.  De 40 urige werkweek, het pensioen op 67, het wordt ons allemaal als een noodzakelijk offer verkocht om de welvaartsstaat overeind te houden. In het belang van onze kinderen, want dat klinkt goed. Hormann echter vertaalt het anders: de overheid probeert uit puur eigenbelang de tijd tussen je pensioen en je overlijden zo kort mogelijk te houden. Zijn remedie: los zo snel mogelijk je schulden af, houd de consumptiedwang in toom, en straks kun je je baas vrolijk meedelen dat hij je voortaan maar twee of hooguit drie dagen in de week mag inroosteren.

De diagnose is al eerder gesteld, de remedie overbekend. Waarom passen we dan ons gedrag niet aan? “Omdat we met zijn allen op een sneltrein zitten die maar één richting uitkan”, zegt Hormann. “Tenminste, zolang we ons aan het systeem blijven vastklampen. Niemand stelt zich vragen bij het mantra van de economische groei, terwijl het een doodlopende straat is. We gooien een extra schep kolen op de ketel van de Titanic, terwijl in de verte de ijsberg al zichtbaar is”. Hormann zal het niet overkomen. Na een drastische, meerjarige, met het voltallige gezin volbrachte bezuinigingsoefening heeft hij zijn ideaal bereikt. Geen schulden meer, en geen dwang tot presteren. Zijn voorbeeld werkt aanstekelijk, zeker wanneer hij zijn ochtendritueel beschrijft. Hoe hij met een kop koffie in de hand van het Zuid-Hollanse landschap geniet, zich afvragend of het een dagje werken of een dagje fietsen wordt.  Maar lanterfanten? Hormann schrijft behalve boeken ook columns en entertaint een uitgebreide Twitter community. Hoe hard werken is het om anderen ervan te overtuigen minder hard te werken ? “Die schijnbare paradox werd me al eerder voor de voeten gegooid”, zegt hij. “Maar in feite is er geen tegenspraak. Ik vind boeken en columns schrijven zo leuk dat ik het niet eens als werken ervaar”.

 “Helemaal vrij!”, Gerhard Hormann, Just Publishers, 240 pag.