Maandelijks archief: januari 2016

Belgische kerncentrales baren buren zorgen

Knack, 6 januari 2016

De Belgische kernindustrie heeft de voorbije weken geen goed figuur geslagen. Van Roosendaal tot Aken, grensbewoners maken zich zorgen over Doel en Tihange. Vooral in Duitsland lopen de gemoederen hoog op. Flickschusterei zal niet volstaan om het imago van Electrabel te herstellen. 

foto: deredactie.be

foto: deredactie.be

Lang geleden dat er over ons land nog zo’n harde woorden met umlauten en kapitalen vielen. Bröckel-Reaktor, Schrottmeiler en Pannenkraftwerk, het is maar een greep uit de koosnaampjes waarmee de Belgische kerncentrales de voorbije weken in de Duitse pers werden omschreven. Toegegeven, uitbater Electrabel heeft de verbale krachtpatserij over zichzelf afgeroepen. In enkele dagen tijd deden zich drie incidenten voor die telkens tot het stilleggen van een nucleaire reactor noopten. Op kerstavond was het zelfs twee keer prijs: ‘s avonds brand in Tihange 1, ’s nachts een lekkende lasnaad in Doel 3. Afgelopen weekend lokte een haperende alternator dan weer een noodstop in Doel 1 uit.

De incidenten deden zich telkens buiten het reactorgebouw voor, in het secundaire gedeelte van de centrale. Direct stralingsgevaar was er dus niet, maar die overweging kon de Duitse kritiek nauwelijks temperen. Vooral in de dichtbevolkte deelstaat Nordrhein-Westfalen (NRW) lopen de gemoederen hoog op sinds de Belgische nucleaire waakhond FANC op 17 november het licht op groen zette voor het heropstarten van de zogenaamde scheurtjescentrales Doel 3 en Tihange 2. Het Luikse dorpje Tihange ligt in vogelvlucht 70 kilometer van Aken. De Duitse grensstad valt dus binnen de perimeter die bij een majeur kernincident zoals in het Japanse Fukushima moet worden geëvacueerd.

Russische roulette

Duitse media die na de heropstart op reportage naar Tihange trokken, verbaasden zich over zorgeloosheid waarmee de omwonenden in de schaduw van de centrale leefden. Dezelfde vaststelling hadden ze in Antwerpen kunnen doen, de metropool die op amper 11 kilometer van Doel ligt. Ook daar leeft de ongerustheid vooral aan gene kant van de landsgrens, met name in de Nederlandse provincies Zeeland en Noord-Brabant. Na het afschakelen vorig weekend van Doel 3, nauwelijks enkele dagen na de heropstart, was voor de burgemeesters van Bergen-op-Zoom en Roosendaal de maat vol. Ze willen bij het kabinet Rutten aandringen om de kwestie Doel onverwijld met de Belgische buren op te nemen. De malaise geldt niet alleen de scheurtjescentrale Doel 3. Minstens even groot is de Nederlandse verontwaardiging over de beslissing om de oudste kerncentrales Doel 1 en 2 tien jaar langer in bedrijf te houden. Generatiegenoot Tihange 1 kreeg al begin 2014 een levensduurverlenging tot 2025. Het was de brand op kerstavond in deze 40 jaar oude centrale die voor Johannes Remmel, de groene deelstaatminister van leefmilieu in NRW, de emmer deed overlopen. Angela Merkel moet België op het matje roepen, twitterde Remmel die eerder al het heropstarten van Tihange 2 met een spelletje Russische roulette vergeleek. Ook zijn SPD-collega van economie Garrelt Duin eiste het definitief afschakelen van het volledige Tihange-park. Kernenergie ligt gevoelig in Duitsland, waar de regering Merkel na de ramp in Fukushima besloot alle nucleaire centrales tegen 2022 te sluiten. Berlijn heeft over de Belgische kerncentrales nog geen officieel standpunt ingenomen, maar federaal minister van leefmilieu Barbara Hendricks (SPD) reageerde wel cassant op de crisiscommunicatie van Electrabel.

‘flickschusterei’

De Frans-Belgische stroomproducent kwam de voorbije weken woorden te kort om te benadrukken dat er niets aan de hand is. Technische pannes vallen nu eenmaal voor in kerncentrales, zeker als die na maanden stilstand worden heropgestart. Het automatisch stilvallen wijst er juist op dat de veiligheidsprocedures werken. Links en rechts wat hameren en sleutelen, meer moet er volgens Electrabel niet gebeuren. Flickschusterei, zo bestempelde Hendricks die aanpak, oplapwerk van het soort waarmee garagisten een roestbak door de jaarlijkse autocontrole loodsen. De Duitse milieuminister kondigde overigens aan dat ze nog deze maand meer uitleg wil van het FANC. De waakhond voor nucleaire veiligheid zit op een ongemakkelijke stoel, zeker als het over Tihange gaat. In augustus sprak directeur Jan Bens tijdens een hoorzitting in de Kamer zelf nog scherpe woorden. De opeenvolging van incidenten in Tihange _  zeven tussen begin april en eind juli _ wezen op nonchalance en zelfgenoegzaamheid in het veiligheidsbeheer. Die woorden zullen hem ongetwijfeld door zijn Duitse gesprekpartners voor de voeten worden gegooid. De scherpste vragen mag het FANC echter verwachten over de heropstart van Tihange 2.

Niemand kan beweren dat de beslissing om de scheurtjescentrales opnieuw in gebruik te nemen, holderdebolder werd genomen.  Op de website staat een ellenlange chronologie van het onderzoek dat eraan vooraf ging. Alles begon in de zomer van 2012, na een geplande inspectie van de reactorkuipen in Doel 3 en Tihange 2. Ultrasone metingen brachten duizenden scheurtjes in het roestvrij staal aan het licht. Waterstofvlokken ontstaan en uitgewalst tijdens het gieten van de kuipringen door de intussen failliete Rotterdamsche Droogdokmaatschappij (RDM), was de conclusie na een eerste reeks onderzoeken. Geen veiligheidsrisico, oordeelde het FANC dat in mei 2013 toelating gaf beide centrales weer in gebruik te nemen, maar Electrabel tegelijkertijd tot een aantal extra onderzoeken verplichtte. Een onverwacht negatieve breuktaaiheidstest in het SCK Mol liet de twee centrales in maart 2014 opnieuw stilvallen. FANC stak nog een tandje bij, zoals blijkt uit de lijst van actoren die bij het onderzoek werden betrokken. Er kwam een International Review Board met gerenommeerde materiaaldeskundigen, een National Scientific Expert Group met Belgische universiteitsprofessoren, het vermaarde Amerikaanse Oak Ridge National Laboratory werd om een globale evaluatie gevraagd. Nieuwe testresultaten wekten nog meer ongerustheid. Niet alleen bleken er nog veel meer scheurtjes in de reactorvaten te zitten, 13.000 in Doel 3, zo’n 3.000 in Tihange 2. De gemiddelde lengte was ook veel groter dan gedacht, sommige scheuren meten liefst 170 millimeter. Toch kwam het FANC in november tot de slotsom dat beide centrales veilig kunnen opereren. De waterstofvlokken zijn stabiel, langdurige blootstelling aan intensieve bestraling doet de scheurtjes niet groeien waardoor er geen risico is op een fatale breuk in het reactordrukvat.

waterstofvlokken

Dr. Ilse Tweer is een van de onafhankelijke experten die daar twijfels bij heeft. De Duitse materiaaldeskundige, gespecialiseerd in de fysieke integriteit van reactordrukvaten (RPV), was niet bij het onderzoek betrokken. Tweer zit in het kamp van de tegenstanders, ze werd in 2013 als expert ingehuurd door de Europese Groenen om het FANC-onderzoek te evalueren. In Duitsland is ze echter een gezaghebbende stem, haar kritiek wordt overigens bijgetreden door Dieter Majer, voormalig directeur van de Duitse tegenhanger van het FANC.

‘Electrabel en FANC blijven volhouden dat de scheurtjes bij het vervaardiging van het reactorvat zijn ontstaan’, zegt Tweer. ‘Ik begrijp waarom. Als er ook maar het geringste vermoeden bestaat dat de scheurtjes door de werking van de reactor zijn ontstaan of gegroeid, dan moeten de centrales meteen en definitief worden gesloten. Bewijzen voor hun stelling leveren ze echter niet. We vinden geen andere verklaring, luidt de redenering, dus moet het wel met aan het fabricageproces van de RPV’s liggen’. Een sluitende verklaring heeft Tweer evenmin, maar ze wijst wel op inconsistenties in het FANC-dossier. ‘Waarom werden de scheurtjes bij de oplevering in 1983 niet opgemerkt? De uitleg dat de beschikbare technologie dat destijds niet toeliet, klopt niet. Een van de kuipringen werd toen afgekeurd, precies omdat men waterstofvlokken had ontdekt. Hoe dan ook, een reactorvat met zoveel gebreken zou volgens de huidige standaarden onmiddellijk worden afgekeurd’.

Tweer stelt zich ook vragen bij de schaalvergroting van de scheurtjes. ‘In 2013 ging het om foutjes tussen 10 en 24 millimeter, de tweede onderzoeksfase bracht scheuren tot 170 millimeter aan het licht. Omdat we performantere meetinstrumenten hebben gebruikt. luidt de verklaring. Merkwaardig toch, dat je betere instrumenten nodig hebt om scheuren vast te stellen die veel groter en dus ook veel opvallender zijn. Waarmee ik niet beweer dat die scheurtjes zo hard zijn gegroeid tussen mei 2013 en maart 2014, de tussenperiode van tien maanden waarin de centrales hebben gedraaid. In het onderzoek van het FANC wordt dat uitgesloten. Ik wil dat wel geloven, maar dat wil helemaal niet zeggen dat er tijdens de voorbije dertig jaar helemaal geen effect was’.

Tweer, die naar eigen zeggen geen debat wil openen over de onafhankelijkheid van de onderzoekers, doet enkele merkwaardige vaststellingen. ‘Oak Ridge National Laboratory heeft de invloed van de fouten op de structurele integriteit bij een noodstop berekend. Voor sommige scheuren hebben ze de rekenmodellen gemanipuleerd om binnen de veiligheidsnormen te blijven. Helemaal gerust is men blijkbaar niet. Het noodkoelwater, dat bij een noodstop in het reactorvat wordt gepompt, moet permanent tot veertig graden worden verwarmd om de thermische schok te beperken. En wat te denken van de breuktaaiheidstest? Het geteste stuk metaal kwam uit een Franse stoomgenerator die vanwege teveel waterstofvlokken was afgekeurd. Bedoeling was na te gaan of intense bestraling tot verbrossing zou leiden. Blijkbaar ging men ervan uit dat het resultaat negatief zou zijn. Toen het tegendeel bleek, trokken de onderzoekers de conclusie dat het geteste stuk niet representatief was voor een RPV. Dat ruikt naar opportunisme’. Sluiten is volgens Tweer de enige optie. ‘Uit voorzorg’, zegt ze. ‘Er zijn teveel onzekerheden in dit dossier’.