Maandelijks archief: september 2016

Schrijver Kamel Daoud: ‘Islamofobie is de bastaarddochter van het islamisme’

Knack, 14 september 2016

Kamel Daoud, auteur van het meesterlijke ‘Meursault: contre-enquête, is van geen kleintje vervaard. Zich meten met Albert Camus is al een uitdaging op zich. Nog straffer is de rechtlijnigheid waarmee de Algerijnse journalist en opiniemaker de heetste hangijzers van dit tijdsgewricht aanpakt. Jihadisme, bourkini’s, de vrouw in de moslimwereld, hij neemt ondanks gevaar voor lijf en leden geen blad voor de mond. Vorige vrijdag woonde hij op de Ruhrtriënale de première bij van Die Fremden, politiek muziektheater gebaseerd op zijn romandebuut. Knack mocht hem aansluitend exclusief interviewen en ontmoette een diep ontroerde schrijver.

Erik Raspoet, foto’s Johan Jacobs

Def2 Kamel Daoud 45325

“Camus is in Algerije geen schrijver als een ander, hij blijft de gemoederen verhitten”

 

Overrompelende theatervoorstellingen op bijzondere locaties zijn al een poosje zijn handelselsmerk. Ditmaal echter heeft de Nederlandse regisseur Johan Simons zichzelf overtroffen. De Duitstalige première van ‘Die Fremden’ vindt plaats in een immense hall: de Kohhlenmischerei van de pas in 2015 stilgevallen steenkoolmijn Auguste Victoria in Marl, hartje Ruhrgebied. Eigenhandig gekozen, want Simons is behalve artistiek directeur van NT Gent ook intendant van de prestigieuze Ruhrtriënale. 2.000 toeschouwers onder wie de Duitse Bondspresident Joachim Gauck laten zich meeslepen door een spektakel dat in hun programmaboekje als politiek muziektheater wordt omschreven. Natuurlijk zijn er de zwevende schermen waarover trefzeker gekozen fragmenten uit films, documentaires en beeldarchieven lopen. Vooraan op de onmetelijke bühne zit een uitmuntend orkest dat muziek van Györgi Ligeti en Mauricio Kagel vertolkt. De vijf acteurs, Duitsers, Vlamingen en Nederlanders, zijn zonder uitzondering grandioos. Kilometers leggen ze af, dit kader vergt een topconditie. Maar de kracht van deze voorstelling schuilt ontegensprekelijk in de tekst.

De Vreemden, binnenkort ook in Nederlandstalige versie in Gent te zien, is gebaseerd op de bekroonde debuutroman van Kamel Daoud(45). Met zijn in 2013 verschenen ‘Meursault: contre-enquête’ heeft deze Algerijnse schrijver-journalist een ware krachttoer gegleverd. De roman is een repliek op L’étranger van Albert Camus, algemeen beschouwd als een van de meesterwerken uit de moderne wereldliteratuur. Meursault, een pied-noir zoals zijn schepper Camus, schiet op het strand van Algiers een Arabier dood, ogenschijnlijk zonder motief, met als enig excuus de loden zon waaronder hij de zinloze moord pleegt. Zestig jaar na datum roept Daoud een nieuw personage tot leven om Camus rekenschap te vragen. Haroun is de jongere maar intussen hoogbejaarde broer van het slachtoffer die zich in een uitgesponnen monoloog tot de lezer went om een opvallend hiaat in L’étranger aan te klagen. Meursaults slachtoffer heeft immers naam noch gezicht, net zo min als andere inlanders die door Camus consequent als ‘Arabes’ worden aangeduid. Haroun geeft zijn broer alsnog een naam en een gezicht, en vertelt in een moeite zijn eigen intrieste levensverhaal waarin de kroniek van L’étranger zich weerspiegelt. Maar de auteur heeft zich niet tot deze ene briljante vondst beperkt. Zijn verbitterde protagonist levert ook intelligente commentaar op de existentiële vragen die schrijver-filosoof Camus in zijn roman opwerpt. Tegelijkertijd laat Daoud hem een wrang beeld van post-koloniaal Algerije schetsen, een land dat zich pas na een bloedige burgeroorlog van Frankrijk wist los te scheuren. Het zijn de fragmenten waarin de gretig wijn drinkende, van zijn geloof gevallen Haroun snoeihard uithaalt naar de oprukkende islamisten en kwezels in zijn land, die het publiek in Marl op het puntje van de stoel krijgen. Na de voorstelling barst een minutenlang applaus los. Johan Simons roept Kamel Daoud op het podium om in de honneurs te delen. Niet zijn biotoop, zo blijkt meteen. Onwennig kijkt hij naar de acteurs links en rechts van hem, en bij het buigen zet hij steevast te laat in.

Een dag later ontmoeten we Kamel Daoud in zijn hotel in Essen. Een buitenkansje, want hij staat nog zelden interviews toe. Overbevraagd, maar ook op zijn hoede. Daoud is immers niet alleen de schrijver van een mondiale beststeller, hij is eerst en vooral een messcherp columnist die polemische artikels schrijft waarin hij het Algerijnse regime noch de islamisten spaart. Zijn faam reikt intussen tot ver buiten de Maghreb. Stukken over gevoelige topics zoals de jihad-terreur, de vrouw in de moslimwereld of de bourkini-rel, verschijnen wereldwijd in toonaangevende media zoals Le Monde of The New York Times. Geen risicoloze missie: Daoud hoorde eind 2014 in eigen land een salafistische predikant een fatwa uitspreken, inclusief een dringende oproep om hem als afvallige te liquideren.

eind februari kondigde u een mediastop aan, na een heftige polemiek over een stuk dat u kort na de nieuwjaarsrellen in Keulen schreef. U verklaarde de golf van aanrandingen door het verziekte vrouwbeeld in de Arabische en bij uitbreiding hele moslimwereld. En waarschuwde ervoor dat Europa met het opvangen van honderdduizenden hoofdzakelijk mannelijke moslimvluchtelingen ook de bijbehorende seksuele frustraties in huis haalt. In Le Monde werd u daarop door een collectief van 19 Franse intellectuelen voor islamofoob en eurocentrische neo-kolonialist uitgemaakt. Was dat de druppel die de emmer deed overlopen?

Daoud: Nee, ik was sowieso toe aan een break. Het succes van mijn boek heeft me totaal overrompeld, mijn leven leek zich alleen nog in hotels en luchthaven af te spelen. Ik werk voor vijf verschillende kranten. Vaak moest ik mijn columns op het vliegtuig schrijven, op weg naar een debat of de presentatie van alweer een nieuwe vertaling. En dat alles terwijl ik me liefst van al op een nieuw boek wil concentreren. Ik was dus uitgeput, maar dat neemt niet weg dat ik de reactie van het collectief schandelijk en immoreel vond.

zware woorden. Leg uit…

Daoud: Het was om te beginnen compleet onverantwoord in het licht van mijn persoonlijke veiligheid. De druk is zo al groot genoeg, ze moeten de islamisten geen bijkomende argumenten geven. Zie je wel, hoor ik ze al juichen, nu wordt Daoud zelfs door Franse intellectuelen uitgespuwd. Hoe durft iemand mij trouwens een islamofoob te noemen terwijl ik zelf moslim ben? Intellectuelen bovendien die veilig ver in Parijs wonen en geen benul hebben van wat er in Algerije leeft. Ik weet heus wel waarover ik het heb als ik over de sluipende islamisering of de positie van de vrouw in mijn land schrijf. Veel beter alleszins dan al die zelfverklaarde Europese specialisten die twee dagen in Algiers op hotel komen logeren en dan denken dat ze het allemaal doorgronden. Ik vond hun methode ook buitengewoon laf. Een petitie tegen een schrijver laten circuleren, dat deden ze ook in de Sovjetunie onder Stalin. Als iemand het niet met me eens is, laat hem dan zelf een repliek schrijven. Het zat me allemaal erg hoog, maar er was nog een bijkomende reden om tijdelijk met columns te stoppen. Het internet-tijdperk heeft wel de lezer geglobaliseerd, maar niet de schrijver.

wat bedoelt u daarmee?

Daoud: Ik sta achter al mijn teksten omdat ik schrijf over toestanden die ik ken. Helaas kunnen die teksten en mijn reputatie door om het even wie in een totaal andere context worden gebruikt. Je schrijft een stuk over de vrouw in Algerije, en een dag later staat  extreemrechts in Duitsland ermee te zwaaien. Dat zat me dwars: ik werd voor allerlei karren gespannen die ik helemaal niet wil trekken.

de mediapauze is voorbij. Vorige maand verscheen in de New York Times een alweer veelbesproken stuk over de aantrekkingskracht van het Paradijs als uliteme moslimutopie. Welke rol speelt die utopie in de malaise die de Arabische wereld beleeft?

Daoud: Jongeren hebben al hun hoop op het hiernamaals gevestigd. Radicale predikanten spelen daar gretig op in, ze voeden de verwachtingen over het post mortem met alle mogelijke details, op het pornografische af. Sterf als een martelaar en als beloning staat er stoet maagden op je te wachten. De weg naar een orgasme loopt recht naar het Paradijs. Blaas jezelf op en pas dan zal  je een vrouw krijgen.

zijn dat niet de versleten clichés waarin u volgens het Collectief grossiert?

Daoud: Helemaal niet, het is bittere realiteit. Vergelijk het met de middeleeuwse kruistochten in Europa. Wie mee optrok naar het Beloofde Land, had zijn ticket voor het hiernamaals op zak. Die nieuwe utopie vervult natuurlijk een leegte die zich in de hele Arabische wereld manifesteert. Na de onafhankelijkheid geloofden de mensen in een sociale utopie: de belofte van vrijheid, welvaart en vooruitgang, de nieuwe landen zouden zich ontpoppen tot een soort Arabisch Japan. Die aardse utopie is helaas morsdood, verraden door de Arabische leiders die vooral corruptie, dictatuur en stilstand hebben gebracht. Ik vind die verschuiving naar een post mortem utopie erg fascinerend, het is een van de vele vormen van islamisering die ik in mijn eigen land zelf heb kunnen waarnemen. Mijn grootouders waren uiteraard moslims, maar ze wisten helemaal niet wat wahabisme was. Intussen zie je overal de invloed van het wahabisme, van de kledij tot in de kalender.

kalender?

Daoud: ‘Vroeger vierden we Kerst en nieuwjaar. Westerse, christelijke tradities, maar evengoed reden om niet te werken en te feesten. Dat is gedaan, want vijf jaar geleden zijn de feestdagen afgeschaft onder druk van de islamisten die alles verketteren wat Europees is. Weet je hoe het wahabisme aan zijn opmars in de Maghreb begonnen is? Niet via de moskee, zoals iedereen denkt, maar vooral via religieuze zenders die vanuit de Golf met petrodollars werden gefinancierd. Intussen zijn er in de hele Arabische wereld al meer dan duizend, tegenover een driehonderdtal officiële zenders. Hun impact is enorm, want wie kijkt er naar die zenders? Analfabete vrouwen in afgelegen dorpen en arme wijken die maar één stem horen en hun kinderen opvoeden volgens de voorschriften die hen via de buis worden opgelepeld.

 

Def2 kamel Daoud 45308

 ”Als we de vrouw sluieren, wil dat zeggen dat wij mannen ziek zijn”

 

islamtische kledingsvoorschriften zijn ook bij ons een geladen thema. Deze zomer is het bourkini-debat vanuit Frankrijk naar België overgewaaid. Verbieden of tolereren, wat is uw standpunt?

Daoud: Ik erger me aan dat debat, om tal van redenen. Ik leef trouwens niet in Frankrijk of België, dus ik kan niet als insider oordelen. Maar gelet op de totale verwarring wil ik de vraag niet uit de weg gaan. Voor mij staat een principe altijd voorop:  de vrijheid van de vrouw en haar recht om zelf over haar lichaam te beschikken. Ik huiver van de drang om de vrouwelijke schoonheid en sensualiteit te verbergen. Als we de vrouw sluieren, wil dat zeggen dat wij mannen ziek zijn.

okay, maar wat met westerse moslimmeisjes die de bourkini als een symbool van emancipatie beschouwen?

Daoud: Op het eerste gezicht kan ik daarmee instemmen: de vrijheid van de vrouw houdt ook het recht in om zich te bedekken. Maar dat argument wordt vaak als drogreden gebruikt om een minder onschuldige agenda te verdoezelen, het verwerpen van de Andere. Dat keur ik af, net zoals ik het opportunisme afkeur van sommige westerse commentatoren die de bourkini-kwestie misbruiken om alle moslims verdacht te maken als potentiële terroristen. Waar gaat het tenslotte om? Een stuk textiel, al moet ik er meteen aan toevoegen dat ik zelf een onderscheid maak. Een hoofddoek is tot daar aan toe. Ik ben er absoluut geen voorstander van, maar het dragen valt onder de keuzevrijheid van het individu. De bourkini of bourka mogen daarentegen verboden worden, ce sont des monstruosités énormes.

waar zit dan het verschil?

Daoud: Wie zijn gelaat bedekt, weigert iedere communicatie en snijdt de band door met de mensheid. Het gezicht is een geschenk van het leven, ik kan geen gesprek met jou voeren als ik je niet kan aankijken. Ik heb deze week een stuk voor Le Monde geschreven met een provocerende titel: L’islamophobie est la fille de l’islamisme. Het gaat hierover: waarom moet je als gelovige zo’n drama maken als je in een land leeft waar men de boerkini niet wil? God is toch meer dan een lap textiel? Je kunt ook in die landen blijven leven als gelovige, bidden en naar de moskee gaan, vasten wanneer het moet. Waarom dan zo gecrispeerd doen over zo’n detail als een boerkini? Dat kan alleen betekenen dat er bedoelingen spelen die niks met geloof te maken hebben. Ik ben er trouwens van overtuigd dat het beruchte Boerkini-incident in Nice een provocatie was.

op welke gronden?

Daoud: Ik heb geen harde bewijzen, wel sterke vermoedens. De jonge vrouw was helemaal alleen. Merkwaardig, net zoals het feit dat ze zich prompt begon uit te kleden toen ze door de politie werd aangemaand. Van een vrome, preutse vrouw zou je verwachten dat ze met haar boerkini afdruipt. Opgezet spel volgens mij, het was te doen om de gsm-beelden die intussen door radicalen in de hele wereld worden gedeeld. Kijk toch eens hoe de Europeanen onze vrouwen vernederen en verplichten zich uit te kleden. Ik ken de methodes van de islamisten maar al te goed.

in België experimenteren sommige openbare zwembaden met exclusieve tijdslots voor vrouwen, voornamelijk bedoeld om moslima’s toe te laten te zwemmen zonder mannelijke blikken. Goed idee?

Daoud: Ik ken de argumenten pro: dat die vrouwen anders niet in het zwembad geraken en meer dan ooit thuis onder de knoet van hun man blijven zitten. Klopt, maar toch vind ik het een slecht idee. Op die manier creëer  je steeds meer eilandjes van radicalisme die zich van de maatschappij afsluiten.

Parijs, Brussel, Nice, Europa kreunt onder de jihad-terreur. Wordt u als Arabsich opiniemaker bij iedere aanslag gebeld?

Daoud:. Ja, maar ik neem niet meer op. Ik ben niet de sjamaan van het Zuiden die de waarheid in pacht heeft en de toekomst voorspelt. Ik ben een intellectueel die in eigen land strijdt voor zijn vrijheid en banden probeert aan te knopen met zijn medemensen. Ook met die in het Westen, want we moeten goed begrijpen dat we in hetzelfde kamp zitten. Het is niet wij Arabieren tegen jullie Europeanen. Wij en jullie vertegenwoordigen samen de mensheid, en aan de overkant wappert de zwarte vlag van de barbarij van Daesh (IS).

over de opkomst van de radicale islam werden al bibliotheken vol geschreven. Een van de interessantere analyses komt van de Franse islamkenner Olivier Roy. De islam is niet aan het radicaliseren, poneert Roy, we zijn getuige van de islamisering van het radicalisme.  Volgt u hem?

Daoud: Gedeeltelijk. Volgens Roy drijft het ontbreken van alternatieven jongeren in de armen van het islamisme, de enige beschikbare uitlaatklep waarmee ze hun zucht naar radicalisme kunnen uitleven. Dat klopt, nu het marxisme heeft afgedaan en het nationalisme in de Arabische wereld totaal gecorrumpeerd is, schiet er niks anders meer over. Roy heeft dus een punt, maar hij geeft geen verklaring voor de ontnuchterende vaststelling dat die jongeren allemaal voor de islam kiezen als ze de radicale toer willen opgaan. Dat is niet onschuldig, het is geen toeval dat ze wel voor de islam en niet voor het Christianisme of het boeddhisme kiezen. Ik ken zelf de verleiding van het islamisme, tussen mijn 14de en 18de heb ik zelf een radicale fase gekend. Het islamisme gaf betekenis aan alles. Leven en dood, geweld, seksualiteit, kleding, hygiëne, sociale omgang, voor alles waren richtlijnen. Ik heb me pas van die sirenezang kunnen losrukken toen ik de literatuur ontdekte.

eind 2014 werd een fatwa tegen u uitgesproken. Hoe veilig voelt u zich nog in Algerije?

Daoud: De druk wordt groter, zowel van de islamisten als van de autoriteiten. Die twee spelen trouwens onder een hoedje. Waarom mocht die predikant zijn fatwa toelichten op zenders die door de overheid worden gecontroleerd? Ik ben niet naïef, ze willen een signaal geven. Vertrek uit Algerije of houd alleszins je mond. Maar ik ben koppig, voorlopig zie ik geen reden om uit Oran weg te gaan, laat staan te stoppen met schrijven. Een groot deel van de bevolking steunt me. Als ik me op straat vertoon, komen mensen me omhelzen en selfies maken. Het gevaar komt vooral van een kleine, extremistische minderheid die tot alles in staat is, en in mindere mate van de zwijgende meerderheid die alle roddels en propaganda slikt. Daoud is tegen de islam, horen ze, of Daoud is een slippendrager van Frankrijk. Ik moet voorzichtig zijn. Ik leef in een gesloten cirkel, slapen doe ik op wisselende plaatsen, vaak bij vrienden. Het ergst is dat mijn vrouw en kinderen eronder lijden. Dat vreet aan me, ik vrees dat ik op termijn toch zal moeten vertrekken. Met ieder interview in het buitenland klinkt mijn kritische stem luider, maar neemt ook de druk toe. Verschillende landen hebben me al opvang aangeboden. Ik ben de opties aan het overwegen, maar ik wil zeker niet in Frankrijk of België wonen.

waarom niet?

Daoud: Ik voel me veiliger in Algerije dan in Frankrijk. In eigen land moet ik beducht zijn voor individuen, een losgeslagen gek die het in zijn hoofd haalt de doodsbedreigingen uit te voeren. In Frankrijk echter opereren islamistische netwerken, en die zijn veel gevaarlijker. In België is het niet beter. Twee jaar geleden werd ik voor een literair festival naar Brussel uitgenodigd, Passa Porta als ik het me goed herinner. Ik was verbijsterd toen ik op de luchthaven landde. Er stond een man van het festival me op te wachten, zonder enige security. Niet nodig, wimpelde hij mijn bezwaar weg, we hebben de politie gebeld en het internet doorzocht. Er zijn geen gevaarlijke radicalen in Brussel. Ik dacht dat ik zou ontploffen, wat een naïviteit! Ik was al meermaals in Brussel geweest, vaak genoeg om te weten dat het islamisme er in de Maghrebijnse gemeenschap aan het oprukken is. Ik heb toen geweigerd een voet buiten de luchthaven te zetten zonder extra beveiliging. Kapsones, moeten ze Passa Porta hebben gedacht, maar ik wist echt wel waarom ik zo moeilijk deed.

Algerije beroert zelden de Belgische media. Hoe valt dat te verklaren? Omdat de Arabische Lente aan Algerije is voorbijgegaan?

Daoud: Discretie is het handelsmerk van Algerije. Pour vivre heureux, vivons cachés, is het motto dat het regime consequent volgt, op diplomatiek zowel als op cultureel vlak. Waarom de deuren opengooien en journalisten uitnodigen? Daar komen alleen lastige vragen van, over mensenrechten en vrijheid van meningsuiting. Zelf word ik voorlopig beschermd door mijn bekendheid, maar onlangs werd een burger tot vijf jaar veroordeeld omdat hij op Facebook een oproep voor religieuze vrijheid had gelanceerd. Godslastering, luidde het, een ridicuul vonnis dat een zoveelste bewijs levert van de sluipende islamisering. Ontsnapt aan de Arabische Lente? Dat is kort door de bocht. Onmiddellijk na het uitbreken van de Arabische Lente in Tunesië heeft het regime de geldsluizen open gedraaid. Sociale bijstand, infrastructuurwerken, het kon niet op. Op die manier hebben ze de sociale vrede afgekocht, een strategie die werkt omdat de Algerijnen als de dood zijn voor een herhaling van hun geschiedenis. Zie je, mijn land gaat nog altijd gebukt onder twee historische trauma’s, de bloedige afscheiding van Frankrijk en de burgeroorlog van de jaren negentig. De hele wereld kijkt nu gebiologeerd naar de gruwel van Daesh, maar voor ons is het déja-vu. Wij hebben exact dezelfde horror twintig jaar geleden meegemaakt. Moederziel alleen, want er bestond nog geen Youtube of Twitter. Algerijnen zijn daar verbitterd over. Europa spelde ons de les, we moesten in naam de democratie toelaten dat de islamisten de macht overnamen. Diezelfde islamisten kregen in landen als Frankrijk, België, Duitsland en Engeland vlotjes asiel, terwijl er amper visa werden verstrekt aan Algerijnse journalisten die voor hun leven moesten vrezen. Het regime speelt die traumatische herinneringen nu uit om zich te legitimeren. De officiële media bestoken ons met gruwelbeelden uit Syrië, maar over Tunesië zwijgen ze in alle talen. Ziet wat er gebeurt als je voor democratie op straat komt, is de boodschap.

is een islamistische machtsovername definitief van de baan?

Daoud: Ze zijn van strategie veranderd. Militair werden de islamisten verslagen, maar niet intellectueel. De voorbeelden van de Arabische Lente spreken voor zich: overal waar islamisten de wapens opnemen tegen de autoriteiten, belanden ze in een uitzichtloze strijd. En dus gooien ze het over een andere boeg: niet de macht grijpen, maar het volk bewerken. Dat doen ze erg slim, via sociale hulp en onderwijs winnen ze de mensen voor zich. Het regime laat uit opportunisme betijen. In feite is er in Algerije sprake van een machtsdeling: het regime, een seculiere elite, mag de hand leggen op het geld en de petroleum. In ruil leveren ze het volk uit aan de islamisten die ook de publieke ruimte mogen controleren met kledingvoorschriften en andere regeltjes. Ik noem dat de Pakistanisering van Algerije. Kortzichtig van het regime, want wie met de duivel dobbelt, zal vaststellen dat de duivel uiteindelijk wint. intussen zitten de islamisten met gekruiste armen te wachten tot het systeem instort en de macht hen in de schoot valt.

uw boek bevat passages die door kwaadwillende lezers als godlasterend kunnen worden geïnterpreteerd. Is het vrij verkrijgbaar in Algerije?

Daoud: Ja, en het wordt gretig gelezen. In de originele Franse versie, de Arabische vertaling kent veel minder succes. In Algerije zijn nog bibliotheken, dat kun je niet van alle Arabische landen zeggen. Veel te weinig weliswaar, want lezen of andere vormen van cultuurbeleving zijn de beste remedie tegen radicalisering. Cultuur en media, dat is het toneel waar de strijd wordt beslecht. Helaas is het een strijd met ongelijke middelen. Literatuur kost geld, terwijl islamistische boeken gratis worden verspreid, op papier of via het internet. Als een jonge, arme Algerijn mag kiezen tussen een Kamel Daoud van 19 euro, of een stapel islamitische propaganda voor nul euro, dan is de keuze snel gemaakt.

 wanneer heeft u Albert Camus ontdekt?

Daoud: Hoe kun je als Algerijn Camus ontlopen? Camus is in Algerije geen schrijver als een ander, hij blijft de gemoederen verhitten. Tijdens lezingen over Camus stel ik altijd dezelfde polarisering vast tussen hevige voorstanders en even fanatieke tegenstanders. L’étranger heb ik twee keer gelezen. Op mijn twintigste vond ik er niks aan, pas op mijn dertigste was ik er rijp voor. Toch ben ik Camus vooral dankbaar voor zijn filosofische essays. Le mythe de Sisyphe en L’homme revolté, dat zijn boeken die mijn leven hebben veranderd.

 in welk opzicht?

Daoud: Als je zoals ik uit een radicaal-religieuze fase komt, dan is het erg verfrissend om een boek te lezen dat de menselijke waardigheid voorop stelt. Een boek dat je vertelt dat je niet als een onderworpene maar als een vrij mens moet leven. Dat we leven in een onverklaarbare wereld, maar dat het de mens is die door zijn handelen zin geeft aan dat leven. Het helpt ook dat Camus zijn boodschap zo precies en glashelder wist te formuleren. Zijn virtuoze taalgebruik, daar smelt ik voor.

er werd al veel gediscussieerd over Camus’ voorstelling van de Arabier in L’Etranger als naamloos slachtoffer, zonder gezicht, geschiedenis of persoonlijkheid. Camus deelde de koloniale kijk op inlanders, volgens de enen. Een subtiele manier om die koloniale mentaliteit aan de kaak te stellen, menen de anderen. Wat denkt u?  

Daoud: Postkoloniale literatuurwetenschappers zoals Edward Saïd hebben daar een groot drama van gemaakt. Ik doe daar niet aan mee, het heeft geen zin aan een roman morele intenties toe te schrijven. Literatuur gaat niet over goed en kwaad, ze overstijgt die categorieën. Natuurlijk was Camus een man van zijn tijd, een tijd waarin de Arabier niet als individu maar als generiek concept bestond. Maar hij heeft geen essay over het kolonialisme of over de pieds-noirs geschreven. L’étranger is een roman die in wezen gaat over de condition humaine.

 hoe heeft u de première van Die Fremden ervaren?

Daoud: Met diepe ontroering, ik heb zelfs gehuild. Is het niet ongelooflijk dat de woorden die ik in Algerije heb geschreven, het publiek in een ander land en in een totaal andere context zo kunnen raken? Ik ben Johan Simons ontzettend dankbaar. Hij is er feilloos in geslaagd de essentie uit mijn roman te halen. De hele voorstelling draait net als mijn boek over de cruciale vraag hoe we ons verhouden tot de Andere. Daarom vond ik zijn link met de vluchtelingenproblematiek zo briljant. Vreemdelingen staan voor het hek in Hongarije. Laten we ze binnen of sluiten we ze uit? Tonen we ons solidair of laten we hen stikken? Kijk, volgens Camus was zelfmoord de allereerste filosofische vraag. Ik wil hem parafraseren: moord is de hamvraag. Wat houdt de mens tegen om de Andere te vermoorden? Die vraag is het vertrekpunt om een persoonlijke moraal te construeren. Dat is dus wat jihadisten niet doen. Daarom ook kunnen ze moorden zonder zich schuldig te voelen, omdat ze de Andere totaal verwerpen.

 

Hoogvliegers met de voeten op de grond: KMI-meteorologen breken alle records

Knack, 7 september, 2016 

Terwijl onze Olympiërs in Rio voor medialles zorgden, vlogen ook de Belgische meteorologen in de prijzen. Weerman en KMI-meteoroloog David Dehenauw hielp de Russische avonturier en ballonvaarder Fedor Konyukhov het wereldrecord solovliegen rond het zuidelijk halfrond scherper stellen. Zijn KMI-collega’s Luc Trullemans en Wim De Troyer waren intussen aan de slag met de Solar Impulse II. De eerste reis rond de wereld met een batterijvliegtuig? Zonder de expertise van de Belgische meteorologen was het niet gelukt. De helden van Ukkel over hun exploot.

 

David Dehenauw

foto: Debbie Termonia

foto: Debby Termonia

We hebben afgesproken in de Brusselse kantoren van RTL-TVI, de particuliere zender die onbedreigd marktleider is in Franstalig België. Al drie jaar draagt David Dehenauw (45) zijn steentje bij tot dit succes. Vijf dagen per maand verzorgt hij er het weerbericht. Soms is het schipperen met zijn agenda, want Dehenauw voorspelt ook acht dagen per maand het weer op VTM. ‘Ik ben er wel trots op’, zegt hij. ‘De enige nationale weerman van België, ik word van Aarlen tot Oostende herkend en aangesproken. Soms levert dat grappige toestanden op. Walen reageren verbaasd als ze op bezoek gaan bij familie of vrienden in Vlaanderen. Wat doet onze weerman op de Vlaamse televisie? Op sommige dagen ben ik op beide zenders tegelijk te zien, in de twee landstalen’. Niet evident, want anders dan Luc Trullemans, ziijn KMI-collega en voorganger als monsieur météo bij RTL-TVI, is Dehenauw niet tweetalig geboren en getogen. ‘Ik spreek bij het KMI veel Frans’, zegt hij, ‘Uiteraard heb ik nog een accent, al wordt het steeds moeilijker om dat te plaatsen. Ik klink tegenwoordig als een Franstalige Zwitser, hoor ik vaak’.

Dehenauw is een bezig baasje. De hoofdmeteoroloog van het KMI in Ukkel verzorgt ook weerpraatjes op Radio 2, is gastprofessor aan de Universiteit Gent, en bekleedt een leidinggevende functie bij het Oceanografisch Meteorologisch Instituut in Oostende, een gespecialiseerde dienst die de  scheepvaart op de Noordzee permanent van weerberichten voorziet. Het belet hem allemaal niet om met enige regelmaat in een bijzonder project te stappen. Zo begeleidde hij in 2002 samen met Luc Trullemans de recordvlucht van Steve Fossett. De Amerikaanse avonturier en ballonvaarder slaagde erin als eerste in zijn eentje de wereld rond te vliegen, een tocht die in Australië begon en er na dertien dagen ook eindigde. Precies dat record werd deze zomer gevoelig scherper gesteld. De Rus Fedor Konyukhov vloog in elf dagen de wereld rond, navigerend volgens de richtlijnen die Dehenauw hem via de vluchtleiding in Northam – West-Australië influisterde.

grote euforie in Northam na de landing?

Dehenauw: Ja, maar dat heb ik van horen zeggen. De waarheid is dat ik de hele routing vanuit België heb gedaan. Vanop het KMI, van thuis uit, soms zelfs van bij VTM of van hier. Het enige dat ik nodig had, was een computer en een goede internetverbinding. Mijn voorspellingen waren vooral gebaseerd op informatie die vrij op het internet circuleert, zoals de kaarten van de Amerikaanse noaa-weersatellieten. Iedereen kan die bekijken, maar je moet uiteraard meteoroloog zijn om ze te interpreteren. In Northam ben ik nooit geweest. Konyukhov? Die heb ik één keer ontmoet, toen hij me als meteoroloog voor zijn team is komen vragen, een maand voor zijn vertrek. Een echte avonturier, net zoals Steve Fossett die ik veel beter heb gekend. Bergen beklimmen, solozeilen rond de wereld, skieën naar de Noord- en de Zuid-Pool, hij heeft het allemaal gedaan. Helaas spreekt hij alleen Russisch, de communicatie verliep via zijn zoon Oscar. Ik ben tijdens de hele vlucht gewoon blijven werken. Een kwestie van goed plannen, want ik moest om de zoveel tijd een voorspelling naar Australië doorsturen. Die bestond uit twee delen: een uitgebreide versie met weerkaarten voor de vluchtleiding, en daarnaast de instructies voor Konyukhov: zoveel meter hoger of lager, en dan zit je in de juiste track met de ideale wind. Stijgen of dalen, veel meer kan een ballonpiloot ook niet doen. Bedoeling was hem constant in de straalstroom te houden, en dat is prima gelukt. Na elf dagen was ik eerlijk gezegd uitgeput. Zelfs ’s nachts stond ik om de twee uur op om de weerkaarten en Konyukhovs positie te checken. Als meteoroloog heb je in feite het leven van de piloot in handen, die verantwoordelijkheid mag je niet onderschatten.

hoe is Konyukhov bij u terechtgekomen?

Dehenauw: Via Don Cameron, de constructeur van zijn ballon. Een legende in het wereldje, driekwart van alle luchtballons in de wereld komt van Cameron Balloons in Bristol. De Breitlinger Orbiter van Piccard en Jones, de Spirit of Freedom van Fossett, alle recordballonnen werden bij hem gebouwd. Zo heeft Cameron me leren kennen, via Steve Fossett met wie ik vier keer de wereld ben rondgevolgen. Na zijn ballonrecord in 2002 heeft de Amerikaan me ook gevraagd voor zijn nonstop solo-vluchten per vliegtuig. Rond de wereld, afstandsrecord, langste tijd in de lucht, dat hebben we allemaal samen gedaan. Met vier geslaagde round the world’s op mijn palmares lag het bijna voor de hand dat Konyukhov en Cameron bij mij zouden aankloppen. Nu staat de teller op vijf, een wereldrecord onder meteorologen.

wordt uw expertise duur betaald?

Dehenauw: Ik doe dit niet voor het geld. Bij expedities zoals die van Konyukhov en Fossett word ik als KMI-expert ingehuurd. Geen idee hoeveel Ukkel daarvoor factureert, maar zelf krijg ik alleen de overuren uitbetaald. Activiteiten in de media doe ik wel voor eigen rekening, maar nooit zonder toelating van het KMI. Zenders die met inhuren, moeten trouwens een afzonderlijk contract met het KMI afsluiten voor het gebruik van de kaarten en weermoddellen. Ik ben een loyale KMI’er, ondanks mijn mediabekendheid beschouw ik mezelf nog altijd in de eerste plaats als een federaal ambtenaar.

klopt het dat Konyukhov een oude klooostertruc toepaste die monikken gebruikten om tijdens nachtelijke gebedsstonden wakker te blijven? Hij hield constant een lepel in de hand. Als hij insliep en zijn greep loste, viel het ding kletterend op de bodem van zijn gondel waardoor hij weer wakker schoot…

Dehenauw: Zou best kunnen, want behalve avonturier is Konyukhov ook een gewijde pope in een of andere orthodoxe kerk. Ballonpiloten kunnen zich alleen hazenslaapjes veroorloven. Waakzaamheid is geboden, ondanks systemen zoals automatische piloot moeten ze bij het navigeren zelf voor de finetuning zorgen. Het moet een barre tocht geweest zijn, want op een bepaald moment is de verwarming in de gondel stuk gegaan. Pech, want ik moest hem op een bepaald moment tot 10 kilometer doen stijgen. Min veertig graden aan boord, je moet al een Rus zijn om zoiets vol te houden. (lacht)

kritieke momenten meegemaakt?

Dehenauw: De oversteek van de Indische Oceaan was lastig. Heel anders dan met Fossett in 2002. Toen stond de straalstroom perfect en kon Fossett vanaf Madagascar  als het ware de autosnelweg naar Australië nemen, tegen 300 kilometer per uur. Dit keer werd de straalstroom door een gigantisch hogedrukgebied geblokkeerd, ook al omdat Konyukhovs vlucht een maand later in het seizoen viel. We hebben ter hoogte van Madagascar een spannende nacht beleefd. Er hing een buienfront, dat had ik op de kaarten gezien en voorspeld. Wat ik niet kon voorzien was dat er ook een onweer zou losgebarsten. Zoiets kun je als meteoroloog niet precies voorspellen. Op de satellietbeelden zie je wel waar de fronten hangen, maar je kunt onmogelijk uitmaken hoe hoog de wolken reiken en wat er precies in zit. In het vluchtcentrum heerste paniek, er werden allerlei alternatieve routes onderzocht. Maar ik ben bij mijn plan gebleven: we gaan via de Zuidpool. ‘Blijf  boven de wolken op zeven kilometer’, gaf ik als instructie. ‘60 graden zuiderbreedte, daarna volg je de straalstroom’. In Australië bleven ze twijfelen, zelfs Don Cameron heeft me die nacht opgebeld om te vragen of ik wel zeker was. Ik begreep zijn ongerustheid, hij is zelf ooit met een ballon in de Golf van Biskaje gecrasht. Ik herhaalde dat ik zeker was van mijn stuk, op voorwaarde dat de gasbranders eerst werden getest.

waarom die voorzorg?

Dehenauw: Het was van levensbelang dat Konuykhov veilig boven de wolken zou blijven, op 7 à 10 kilometer hoogte. Als de branders haperden en de ballon hoogte verloor, was hij onvermijdelijk gecrasht. Dat zou fataal geweest zijn op Antartica in volle winter, met  temperaturen van 40 onder nul en katabasische windvlagen van meer dan 300 kilometer per uur. Zelfs als hij de crashlanding had overleefd, zouden we hem nooit op tijd hebben kunnen redden. Niet dat het in zijn gondel zo’n pretje was met die kapotte verwarming, Konyukhov is toen echt tot het uiterste moeten gaan. Volhouden, probeerde ik hem moed in te spreken, nog een paar uur en je buigt weer noordwaarts af naar warmere temperaturen, en vanaf dat moment ligt de baan naar het wereldrecord wijd open. Zo is het ook gegaan, eerst langzaam en dan steeds sneller, recht naar Australië. Ik ben meteen begonnen met het uittekenen van een landingsstrategie. We zijn over onze startplek in Northam gevlogen, een primeur in de ballonvaart. Mijn plan was hem nog een nachtje door te laten vliegen tot boven centraal Australië waar weinig wind staat en een zachte landing mogelijk is. De vluchtleiding heeft er anders over beslist, om publicitaire redenen moest hij na het passeren van Northam zo snel aan de grond. In plaats van een zachte landing is het een…euh…sportieve landing geworden met wat blutsen en builen. Niet dat Konyukhov daarover heeft geklaagd. Met een wereldrecord op zak en de passage boven Antartica in de kleren was de ruwe landing een detail. Zijn opluchting moet enorm geweest zijn. Fossett was zelf een miljardair die bovendien grote sponsors achter zich had geschaard, met een geweldige mediacampagne erbovenop. Zijn record in 2002 is er pas gekomen na twee mislukte maar geldverslindende pogingen. Bij Konyukhov was het veel minder, zowel qua sponsors als qua mediabelangstelling. Het was erop of eronder, geld voor een herkansing was er niet.

Steve Fossett is in 2007 verongelukt, na een crash met een sporgvliegtuig in de Sierra Nevada van California. Een mysterieus ongeval, want het wrak en de stoffelijke resten werden pas een jaar later geborgen. Hadden jullie nog plannen samen?

Dehenauw: Nee, want hij had intussen alle luchtvaartrecords gebroken. Maar het was wel een klap, want ik heb hem erg goed gekend, ik figureer zelfs in zijn autobiografie. Toen zijn  verdwijning bekend raakte, kreeg ik vragen van Amerikaanse media: of hij er misschien met een andere vrouw vandoor was om een nieuw leven te beginnen? Ach die recordjagers, het is een wereldje met kleurrijke figuren. Via Fossett heb ik ook Richard Branson leren kennen, nog zo’n avonturier. Toen zijn dochter trouwde heeft hij me gevraagd het weer te voorspellen boven Necker Island, zijn privé-eiland in de Caraïben. Ik heb de trouwfeest met een dag laten uitstellen, want er was een buienfront op komst. Niet veel later kreeg ik een brief van sir Richard: ‘You were right, again’.

terug naar België. Het voorjaar was uitzonderlijk nat. Alweer een weerrecord gebroken, ze sneuvelden de voorbije jaren bij bosjes tegelijk. Gevolg van de klimaatverandering?

Dehenauw: Ik ben geen klimatoloog, maar als meteoroloog zie ik de cijfers. De gemiddelde temperatuur in België is sedert 1833 met twee graden gestegen, de zeespiegel staat sinds het begin van vorige eeuw 20 centimeter hoger, we registreren tegenwoordig zes keer meer overstromingen dan in de jaren 70. Niet alle tendenzen wijzen in dezelfde richting, de wind is de voorbije 40 jaar zelfs met tien procent afgenomen. Niettemin zie ik geen reden om de groeiende wetenschappelijke consensus in twijfel te trekken: het klimaat warmt op, en volgens 95 procent van de klimaatwetenschappers speelt de mens daar een rol in. Daar sluit ik me bij aan.

 

Luc Trullemans & Wim De Troyer

foto: Debbie Termonia

foto: Debby Termonia

Het verloren dorpje Recht in de Oostkantons. Luc Trullemans (65), meteoroloog bij het KMI, woont er in een chalet met een prachtig uitzicht. Afgelegen, maar met een groot voordeel: Trullemans kan zich hier in alle anonimiteit onder het volk begeven. Malmedy, Luik _ zodra hij een voet in Franstalig België zet, wordt hij als ‘Monsieur Météo aangesproken. Bijna twintig jaar presenteerde de tweetalige, in Halle geboren Trullemans het weer op RTL TVI. Zijn ontslag in 2013, na een door zijn werkgever als islamofoob bestempelde Facebook-post, deed in Wallonië veel stof opwaaien. Er kwam een rechtszaak van, op punten gewonnen door Trullemans. Hij kreeg 1 euro wegens smaad toegewezen maar bleef ontslagen. Het steekt hem nog altijd dat hij uitgerekend door David Dehenauw werd opgevolgd, zijn voormalige poulain bij het KMI en de man die hij in de wereld van de ballonvaart en recordjagers introduceerde. De twee KMI-collega’s konden niet samen op de foto.

Terwijl Dehenauw het door hen samen begeleide ballonrecord van Steve Fossett hielp te verbreken, leverde Trullemans deze zomer een ander aeronautisch exploot. Samen met zijn jongere KMI-collega Wim De Troyer verzorgde hij de meteorologische begeleiding en routing van de Solar Impulse 2. Het vliegtuig, louter aangedreven door met fotovoltaïsche cellen gevoede batterijen, landde op 26 juli in Abu Dhabi, na een rondvlucht van de aarde in 17 etappes. De piloot van dienst was niemand minder dan Bertrand Piccard, derde generatie in een Zwitsers geslacht van op nautische en aeronautische records jagende wetenschappers. ‘Ik heb Bertrand al in 1986 leren kennen’, rakelt hij een dierbare anekdote op. ‘Ik nam met Wim Verstraeten deel aan een internationale wedstrijd. Met de Smurfballon, we waren trouwens zelfs als smurfen verkleed. Toen we landden in het Zwitserse ski-oord Château d’Oex, kwamen de bewoners van een nabijgelegen chalet aangelopen om foto’s te maken. Een van hen bleek Bertrand Piccard te zijn _ ik zou hem zelf nooit herkend hebben’. Ze raakten aan de praat, en van het een kwam het ander. Piccard schakelde Trullemans in als meteoroloog voor zijn Breitling Orbiter-programma. Bij  de derde poging in 1999 was het raak: de eerste non stop ballonvaart rond de aarde. ‘Over het noordelijk halfrond’, specifieert hij. ‘meteorologisch veel complexer dan de zuidelijke hemisfeer waar de Amerikaan Steve Fosset en de Rus Fedor Konyukhov hun records hebben gevestigd.’

Wim De Troyer (41) is aangekomen. Ze zijn buddy’s geworden; de voorbije twee jaar verbleven ze halftijds in de buurt van Genève. Een eis van Solar Impulse, een Zwiters project van 156 miljoen euro met onder meer het Belgische Solvay als hoofdsponsor. Voor Trullemans was het niet alleen professioneel uitdagend. Eind vorig jaar kreeg hij de diagnose: explosieve prostaatkanker. Operatie, radiotherapie, chemo, de behandeling is nog niet afgerond. ‘In maart hebben ze de vlucht hervat’, zegt hij. ‘Ik heb de dokters moeten smeken om naar Zwitersland te mogen terugkeren. Ik kon mijn werk wel doen, maar sommige dagen voelde ik me een zombie’.

de rondvlucht had eigenlijk al in de zomer van 2015 voltooid moeten zijn. Wat is er misgelopen?

Luc Trullemans: ‘Pech. We hadden al veel tijd verloren in Japan. Een maand aan de grond gestaan in Nagoya. Waterschade, opgelopen boven de Chinese Zee. Het was nooit de bedoeling in Nagoya te landen, want Japan had zich bij het uitstippelen van de route erg moeilijk opgesteld. Ik weet er nog altijd het fijne niet van, maar wellicht was er een verband met de erg genereuze houding van de Chinezen _ onze projectleiders hadden wellicht diplomatieke gevoeligheden onderschat. Vanuit Nagoya zijn we dan opgestegen naar Hawaï, wat met vijf dagen de langste etappe was. André Borschberg vloog die keer, de partner van Bertrand Piccard. Aan zijn kunde lag het niet. Borschberg is een Zwitserse luchtvaartlegende, een gewezen jachtpiloot die ook met helikopters vliegt.

Wim De Troyer: Aan het weer lag het evenmin. Twee anticyclonen op de route, voorts nog twee frontjes en geen turbulentie, dat is als macadam onder de wielen. Zo’n vliegtuig koerst overdag boven het wolkendek, om de batterijen maximaal op te laden. ’s Nachts lieten we het afzakken naar 1.000 meter. Om de batterijen te sparen, en voor het comfort van de piloot die zo een poos zonder zuurstofmasker kon vliegen. Door de warme lucht op die hoogte is een van de vier motoren tijdens de laatste nacht oververhit geraakt en uitgevallen. André is veilig geland, maar het was meteen duidelijk dat de reparatie maanden zou duren. Weg de kans om naar de Westkust van Amerika door te vliegen en de rondvlucht in een seizoen te voltooien.

was het routen anders dan bij een ballon?

Trullemans: Het is veel complexer. Om te beginnen heeft een luchtballon altijd voorrang in het luchtruim. Die regel komt merkwaardig genoeg uit de scheepvaart, een zeilschip heeft ook altijd voorrang. Met dat privilege wordt niet gelachen: toen we destijds met de Breitling Orbiter over Mumbay vlogen, heeft de controletoren alle inkomende vliegtuigen in boxen laten wachten om voor ons de baan te ruimen. Dat comfort hadden we dit keer niet.

De Troyer: Integendeel, de Solar Impulse moest zoals alle vliegtuigen binnen vaste corridors blijven. Dat maakte de routing ongelooflijk complex. Je kon niet zomaar het traject kiezen in functie van de ideale weersomstandigheden. Meestal werden we door de bevoegde luchtverkeersleiding verplicht om te zigzaggen. Vooral boven land speelde dat ons parten, boven de oceaan hadden we veel meer vrijheid. In die corridors vlieg je ook niet alleen, dat zijn autosnelwegen waar wij met onze fiets tussen de Audi’s en BMW’s moesten rijden. Solar Impulse had niet voor niets zelf drie ervaren luchtverkeersleiders ingehuurd. Die waren constant in gesprek met controletorens om andere vliegtuigen te waarschuwen dat er een speciaal en vooral erg traag geval aankwam.

Trullemans: (enthousiast) Speciaal, zeg dat wel. De Solar Impulse heeft een spanwijdte van 72 meter, breder dan een Boeing 747. En toch weegt hij amper 2,3 ton. Opstijgen kon alleen als er niet te veel wind stond, want vanaf tien knopen riskeerde hij al vanzelf in de lucht te gaan.

prangende momenten beleefd?

Trullemans: In volle tornadoseizoen door Tornado Alley vliegen, dat gaf wel een kick. Amerikaanse meteorologen verklaarden ons gek. Tornado Alley is een strook van 2.000 kilometer breed rond de Mississippi waar in de maand mei dagelijks honderden tornado’s ontstaan. Daar zijn wij dus in mei geland: in Tulsa, het centrum van Tornado Alley, letterlijk tussen de tornado’s door.

De Troyer: Terwijl het in feite heel simpel is: je vliegt niet wanneer er een koudefront passeert, want dan krijg je tornado’s. Tussen twee van die fronten heb je een venster van twee tot drie dagen, en daar moet je maximaal van profiteren.

Trullemans: De allerlaatste etappe, van Caïro naar Abu Dhabi, was ook memorabel. Nooit zoveel turbulentie gekend. Bertrand hing constant aan de radio, erg ongerust. Hij zat te daveren in zijn cockpit, beide vleugels trokken zo krom dat het leek alsof ze zouden afbreken. Voor ons was het ook nieuw, een nachtvlucht op geringe hoogte boven de woestijn. Intussen kennen we de verklaring: zand koelt snel af, rotsen houden de hitte vast. De snelle opeenvolging van die verschillende bodemsoorten genereert de zware turbulentie.

ballon of batterijvliegtuig, als meteoroloog draag je een verpletterende verantwoordelijkheid. Een foute voorspelling of verkeerde instructie kan fataal zijn voor de piloot. Liggen jullie daar wakker van?

De Troyer: Ik ben me daarvan bewust, maar laat me niet verlammen. Je moet vertrouwen hebben in je modellen en je voorspellingen.

Trullemans: Dat klopt, maar ik heb intussen ondervonden hoe snel het kan fout gaan. In 2010 heb ik bij een belangrijke internationale ballonwedstrijd mijn twee Amerikaanse piloten verloren. Er hing onweer boven de de Adriatische Zee. Blijf veilig op 3000 meter hangen tot het voorbij is, had ik hen gezegd. Maar ze hebben zich te vroeg laten afzakken, gretig als ze waren om de wedstrijd te winnen. Een blikseminslag heeft de noodklep uit hun ballon geslagen. Alle gas is ontsnapt, ze zijn in vrije val te pletter gestort. Voor mij was het vreselijke klap, want ik kende ze allebei erg goed. Bovendien werd ik ervan verdacht verantwoordelijk te zijn, ook door de nabestaanden. Ik heb een paar donkere weken beleefd, tot de opname van het cruciale gesprek via de satelliettelefoon bij de Italiaanse provider Iridium boven water kwam. Daarmee was bewezen dat me niks te verwijten viel.

is Solar Impulse meer dan een duur prestigeproject?

De Troyer: Absoluut, vooral de batterijtechnologie is met sprongen vooruit gegaan. Waarom denk je dat een liftfabrikant als Schindler in het project is gestapt? Schindler bouwt nu al liften die draaien op zonnepanelen, onafhankelijk van het stroomnet. Ook de Duitse autofabrikanten waren trouwens erg geïnteresseerd..

Trullemans: Dit is geen eindpunt, de volgende stap zijn onbemande batterijvliegtuigen, drones die permanent in de stratosfeer kunnen vliegen. Ideaal als alternatief voor bepaalde types van telecom- of weersatellieten. Lang zal het niet meer duren, want die batterijdrones zijn al in volle ontwikkeling.