Maandelijks archief: november 2016

HRW-directeur Kenneth Roth over mensrechten onder Trump

Knack, 23 november 2016

“De voedingsbodem voor populisten is net zo rijk in Europa als in Amerika”

De campagne van Donald Trump beloofde voor mensenrechtenactivisten weinig goeds. Waterboarding moet kunnen, discrimineren van minderheden eveneens. Kenneth Roth, directeur van Human Rights Watch, probeert de impact van president Trrump op Amerika en de rest van de wereld in te schatten. ‘Als hij de lijn van zijn campagne doortrekt, wordt het een ruige rit’.

foto:: Die

foto: Dieter Telemans

De ‘where were you when Kennedy was shot’-vraag is dringend aan actualisering toe. Waar was u toen bekend raakte dat Donald Trump de 45ste president van de Verenigde Staten wordt, luidt de nieuwe versie. Kenneth Roth moet niet lang nadenken. De directeur van Human Rights Watch, een bastion van liberal values, vertoefde op een van de vele election parties waar de bubbels klaar stonden om op president Hillary Clinton te toasten. ‘Het feest is tamelijk abrupt geëindigd’, geeft  hij grinnikend toe. ‘Ik was zelf totaal verrast, zoals velen’. Roth bleef niet lang bij de pakken zitten. Een dag na de verkiezing al verspreidde hij een videoboodschap waarin hij Trump opriep zijn racistische en sexistische campagnetaal af te zweren en zich als een echte staatsman te gedragen. Respecteren van grondrechten en beschermen van minderheden horen volgens de HRW-directeur bij het presidentiële basispakket.

Precies één week later ontmoeten we hem in Brussel op een Europese tournee. De energieke New Yorker is al 23 jaar directeur van Human Rights Watch, een mensenrechtenorganisatie die onder zijn leiding een explosieve groei kende. HRW, vooral bekend om zijn rapporten over conflictgebieden, is in meer dan 90 landen actief. De aanleiding voor zijn reis ligt voor de hand. Ook voor mensenrechtenorganisaties zoals HRW en Amnesty International kan Trumps presidentschap een gamechanger worden. Maar Roth wil het niet alleen over de nieuwe bewoner van het Witte Huis hebben, hij heeft ook een hard hoofd in de Europese vluchtelingencrisis en de opkomst van extreemrechts op het Oude Continent.

uw videoboodschap was kristalhelder. Maar waarom zou Trump luisteren naar een gepatenteerde liberal? Directeur bovendien van een organisatie die onder meer door Georges Soros wordt gesponsord, een miljardair en filantroop die als aartsvijand van Trump te boek staat…

Roth: Ik zie geen bezwaar. HRW is politiek onafhankelijk, we hebben trouwens verschillende sponsors die een brede waaier van opinies vertegenwoordigen. Ook met de Bush-administratie onderhielden we contacten op het hoogste niveau, ik ben meermaals door Collin Powell of  Condoleezza Rice uitgenodigd. Ze beseften wel dat HRW met zijn netwerk perfect aanvoelde hoe het Amerikaanse beleid in de rest van de wereld werd gepercipieerd. Of we ook toegang zullen krijgen tot de Trump-administratie? Afwachten, het enige wat we in deze prille overgangsperiode kunnen doen.

- na de eerste verbijstering sloegen heel wat wereldleiders een opvallend milde toon aan. We moeten president Trump het voordeel van de twijfel geven. Akkoord?

Roth: ‘Welke keuze hebben we? Give him a chance. Maar dat volstaat niet, we moeten erg waakzaam blijven. Trump heeft het Witte Huis veroverd door op extreemrechtse sentimenten in te spelen, met een campagne doordrenkt van racisme, xenofobie en nativisme, een vorm van nationalisme waarin de afkeer van immigratie centraal staat. Als hij die lijn doortrekt, wordt het een ruige rit. Maar misschien kiest hij een andere weg. Trump is geen ideoloog maar een zuivere opportunist, in een ver verleden is hij trouwens nog Democraat geweest. Veel zal duidelijk worden met de samenstelling van zijn staf, maar ook op dat punt tasten we nog in het duister. Behalve Riebus als chief of staff en Bannon als chief strategist staan alle sleutelposten nog open. Toegegeven, Steve Bannon vormt op zich al een reden tot ongerustheid, want die man heeft zijn hele carrière op haat en uitsluiting gebouwd.

in zijn acceptance speech sprak de president-elect zelf verzoenende taal. Put u daar hoop uit?

Roth: Trump is Trump, hij blaast afwisselend warm en koud. Maar ik ga ervan uit dat ook de volgende president een welvarend Amerika wil dat een leidende rol speelt op het wereldtoneel. Dat zal niet lukken als hij een isolationistische koers vaart en alle internationale afspraken aan zijn laars lapt. We hebben onder Bush gezien wat er dan gebeurt. Het openen van Guantanamo, het toelaten van waterboarding door de CIA, dat waren nefaste beslissingen voor het imago en de positie van Amerika in de wereld. Gelukkig heeft Obama dat weer ongedaan gemaakt.

- Trump heeft zich tijdens de campage uitgesproken voor het toelaten van folteren in de strijd tegen terrorisme. Maakt waterboarden straks een comeback in de CIA-detentiecentra?

Roth: Ook die uitspraak heeft hij later weer genuanceerd. Moeilijk een peil te trekken op zijn ware bedoelingen, maar national security wordt wel een van de  beleidsvlakken die we als mensenrechtenorganisatie met argusogen zullen volgen. We zullen blijven vechten voor de totale sluiting van Guantanamo, een verbod op waterboarding en het beter reguleren van drone-aanvallen. Daarnaast zie ik nog twee grote strijdthema’s: de behandeling van migranten en het Amerikaanse gevangeniswezen dat dringend moet hervormd worden. Voor dat laatste ben ik optimistisch, de kans om stappen vooruit te zetten is groter onder Trump dan onder Obama.

- leg dat eens uit…

Roth: Er zitten veel te veel mensen in de Amerikaanse gevangenissen, vaak met een persoonlijke geschiedenis waarin racisme en discriminatie zwaar doorwegen. Iedereen beseft dat, ook vele Republikeinen vinden dat het zo niet verder kan. Obama heeft er wat proberen aan te doen, maar elk initiatief dat van zijn kant kwam, werd door het Congres principieel gesaboteerd. Dat probleem valt weg met een president die een meerderheid in het Congres achter zich heeft.

Trump heeft na zijn verkiezing aangekondigd dat hij tussen de 2 en de 3 miljoen ‘criminele’ illegalen wil deporteren. Klinkt drastisch, maar eigenlijk ligt dat cijfer op hetzelfde niveau als onder Obama die een recordaantal illegalen, vooral Latino’s, liet deporteren. Maakt het voor het Amerikaanse migratiebeleid wel uit wie in het Witte Huis resideert?

Roth: Toch wel. Het klopt dat het uitzetten van zogenaamd criminele illegalen onder Obama een hoge vlucht heeft genomen. Crimineel moet je hier met een korrel zout nemen, het betrof vaak mensen met een bagatel zoals een verkeersovertreding of een kruimeldiefstal op hun strafblad. Anderzijds heeft Obama ook geprobeerd om bepaalde categorieën te regulariseren, zo’n vijf miljoen illegalen die al lang in Amerika verblijven en er een bestaan hebben opgebouwd. Zijn plan werd helaas door verschillende staten verworpen. Obama heeft het proberen te redden door naar het Hooggerechtshof te trekken, maar zonder resultaat. Op zich hebben we van Trump weinig goeds te verwachten, tenslotte waren migranten zowat zijn favoriete schietschijf. Toch merk ik ook hier een evolutie. Drie miljoen, dat klinkt al heel anders dan de elf miljoen waar hij als kandidaat van sprak. We kunnen alleen maar hopen dat ook bij Trump het besef insijpelt: dat je geen economie kunt bouwen op 11 miljoen zwartwerkers zonder dat je die vroeg of laat rechten en een legale status geeft.

- over het Hooggerechtshof gesproken. De kans is groot dat president Trump tijdens zijn ambtstermijn drie rechters voor het leven kan benoemen waardoor de Supreme Court een uitgesproken rechts-conservatieve stempel krijgt. Nog een reden tot bezorgdheid?

Roth: Absoluut, we vrezen vooral voor het recht op abortus. Trump heeft al gezegd dat hij de Roe vs Wade-ruling ongedaan wil maken, de case die sinds 1973 het recht op abortus voor de hele VS waarborgt. Als dat gebeurt is het opnieuw aan elk van de 50 staten om abortus te regelen, wat in de meeste gevallen op een totaalverbod zal uitdraaien. Geen probleem, volgens Trump, vrouwen moeten maar naar California of een andere progressieve staat reizen als ze een abortus willen. Maar dat is onzin, want heel veel van die vrouwen zijn te arm om zo’n reis te maken. Abortus dreigt een elitair recht te worden.

- in heel Europa reageren extreem-rechtse en populistische politici euforisch op Trumps overwinning. Een geweldige opsteker, en het ging hen al voor de wind. Ziet u gelijkenissen tussen deze en gene zijde van de Atlantische oceaan?

Roth: De voedingsbodem voor populisten is net zo rijk in Europa als in Amerika. Kijk, er zijn vele elementen die tot Trumps overwinning hebben bijgedragen, maar de voornaamste twee liggen voor de hand. Een groot deel van de bevolking profiteert niet van de globalisering en voelt zich door de politiek in de steek gelaten. Precies in die groep leeft een diepe angst voor maatschappelijke veranderingen waarvan migratie veruit het meest in het oog springt. Vermeng die twee en voeg er nog de door  terrorisme aangeblazen angstepidemie bij, en het resultaat is een cocktail waar populisten van profiteren. Het zijn valse profeten, want uiteraard zullen de Trumps van deze wereld hun beloften niet waarmaken. Globalisering is een feit, transport- en communicatiemiddelen laten zich niet terugschroeven, net zomin als de migratie die ermee gepaard gaat.

- klinkt heel redelijk, maar waarom krijgen traditionele partijen dat aan de kiezer niet meer uitgelegd?

Roth: Europese centrumpartijen hebben gefaald als pleitbezorgers voor de rechtstaat en voor cruciale waarden zoals vrijheid, tolerantie en solidariteit. Ze hebben populisten de vrije baan gegeven, waardoor nu zelfs het concept van de rechtstaat verdacht is gemaakt. Hun achterban gelooft niet meer dat rechten dienen om de burger tegen de overheid te beschermen. Rechten zijn instrumenten geworden waarmee allerlei groepen, _ minderheden, moslims, terroristen, men gooit alles op een hoop _ de overheid bedriegen en de belangen van de meerderheid schaden. Het ergste is dat mainstream politici daar een eindweegs in meegaan. Zo heeft Theresa May het een schande genoemd dat HRW samen met andere zogenaamd linkse bewegingen durft te protesteren tegen mensenrechtenschendingen begaan door Britse soldaten in Irak. Politici zouden pal moeten staan tegen die populistische stroming, maar het tegenovergestelde gebeurt. Kijk naar de Franse verkiezingscampagne. Nicolas Sarkozy neemt het discours van Le Pen over, in de naïeve veronderstelling haar de wind uit de zeilen te halen en kiezers af te snoepen. Dat zal niet lukken, het enige resultaat is dat hij het ranzige FN-discours meer legitimiteit geeft.

president Obama heeft op zijn afscheidstournee de Duitse bondskanselier Angela Merkel met lof overladen. Terecht?

Roth: Merkel staat op eenzame hoogte, ze is de enige leider die opkomt voor de kernwaarden van de Europese Unie en voor de rechten van asielzoekers. Haar officiële verklaring na Trumps verkiezing was duidelijk: we willen een hechte band met Amerika, maar we aanvaarden geen compromissen over onze kernwaarden. Waarom is zij samen met de Canadese premier Trudeau de enige die dat voorbehoud heeft gemaakt? Er zouden veel meer leiders van haar kaliber moeten zijn. Want Merkel kan het niet alleen, zoals blijkt uit vluchtelingencrisis. Ik kom recht uit  Athene. Gezinnen met kinderen slapen er in tenten op een ongebruikte tarmac, in ellendige omstandigheden. Dat is niet de fout van de Grieken, want door het opgelegde bezuinigingsbeleid hebben ze geen middelen om betere opvang te organiseren.

in België leeft de indruk dat de crisis bezworen is. Het aantal asielaanvragen is mede dank zij het Turks-Europese migratieakkoord gekelderd. Toch heeft staatssecretaris voor asiel en migratie Theo Francken (N-VA) een tandje bijgestoken: om het asielshoppen tegen te gaan heeft hij het aantal Dublin-deportaties fors opgevoerd. Vluchtelingen moeten asiel aanvragen in het land waar ze de Europese Unie zijn binnengekomen, meestal Griekenland of Italië…

Roth: (geërgerd). Die Dublin-regeling is absurd, ze verschuift de zwaarste lasten van de migratie naar de armste landen van de Unie. Wie verzint zoiets? Europa moet beseffen dat migratie een continentaal fenomeen is dat gemeenschappelijk moet worden aangepakt. Helaas, de solidariteit is ver zoek. Van de belofte om 160.000 vluchtelingen vanuit Griekenland en Italië in andere lidstaten te hervestigen, is nog niks in huis gekomen. We zijn als HRW erg kritisch voor de hele Turks-Europese deal. Okay, het is een goede zaak dat Europa 3 miljard euro investeert om de opvang van Syrische vluchtelingen in de eigen regio te verbeteren. Maar het kan niet dat afgewezen asielzoekers vanuit Griekenland naar Turkije worden gedeporteerd. Turkije is geen veilig land, vluchtelingen hebben er geen volwaardig statuut en nauwelijks rechten, en sinds de mislukte staatsgreep gaat het er met de mensenrechten snel bergaf. Griekse rechters zien dat in, ze hebben tot dusver iedere poging tot gedwongen uitzetting naar Turkije geblokkeerd. Daar hoor je in de rest van Europa  weinig over, en het is maar de vraag hoe lang de Grieken hun principieel verzet nog volhouden. De Europese druk op Athene om te plooien is enorm.

- nu de naam Syrië is gevallen. Donald Trump heeft een koerswijziging in de Amerikaanse strategie aangekondigd. Hij wil met Rusland samenwerken om IS uit te roeien. Verwacht  u daar heil van?

Roth: Hoegenaamd niet. Om te beginnen is Islamic State een relatief kleine factor op het Syrische strijdtoneel. Ik begrijp wel dat Europa er wakker van ligt omdat IS voor jullie een rechtstreekse bedreiging vormt. Maar laat de cijfers spreken: 85 procent van de slachtoffers in Syrië valt door geweld van president Assad, gepleegd door regeringstroepen en hun bondgenoten waarvan Rusland de belangrijkste is. Gaan we daar nog wat extra bommen bovenop doen? Dat lijkt met het slechtste idee ooit. De Syrische crisis zal niet opgelost raken als we het vuur onder pan niet doven. Er moet een politieke oplossing komen, zodat de soennibevolking niet langer moet vrezen voor discriminatie en onderdrukking. Zo is tenslotte IS ontstaan, als reactie op de gruwelijke en corrupte dictatuur van de sjiitische president Al-Maliki.

betere relaties tussen Amerika en Rusland zijn altijd toch goed nieuws voor de wereldvrede?

Roth: Niet wanneer die betere relaties betekenen dat Trump wegkijkt terwijl Putin de repressie in eigen land opvoert, Oost-Oekraïne verder destabiliseert en Assad onvoorwaardelijk steunt.

- enkele weken geleden publiceerde HRW een kritisch rapport over de anti-terreurmaatregelen die België na de aanslagen in Brussel en Parijs trof. Overdreven politiegeweld bij arrestaties en controles werd gehekeld, evenals de onmenselijke omstandigheden waarin terreurverdachten zitten opgesloten. Minister van binnenlandse zaken Jan Jambon en zijn collega van justitie Koen Geens verwierpen de kritiek. Als er uitschuivers werden begaan, zo luidde het, dan vielen die te verschonen door de immense druk waaronder de veiligheidsdiensten moeten werken. Overtuigd?

Roth: Die immense druk is een feit maar geen excuus. De strijd tegen terrorisme kan alleen worden gewonnen door bruggen te bouwen met de gemeenschappen waarin terroristische aanslagen mogelijks worden beraamd. De feiten spreken voor zich, op dit moment is dat vooral de moslimgemeenschap. Dan heb je er als overheid alle belang bij om het vertrouwen van die gemeenschap te winnen, zodat de mensen van die gemeenschap zelf naar de politie stappen als ze een terroristische plot vermoeden. Dat kan bijvoorbeeld door meer diversiteit in je veiligheidsapparaat in te bouwen. Radicalisering in de gevangenis? Een niet te onderschatten probleem, inderdaad. Maar mensen voor lange periodes in eenzame opsluiting gevangen houden, is en blijft een inhumane behandeling in strijd met allerlei internationale verdragen die ook België heeft geratificeerd.

- u draait al drie decennia mee als mensenrechtenactivist met mondiaal bereik. Ziet u vooruitgang?

Roth: Dertig jaar geleden bestond Latijns-Amerika voornamelijk uit militaire dictaturen en leefden de Oost-Europeanen onder het juk van communistische dictaturen. Vandaag zijn daar democratieën voor in de plaats gekomen, de ene al perfecter dan de andere. De Apartheid in Zuid-Afrika? Geschiedenis. Okay, er zijn ook regio’s waar het helemaal niet de goede kant uitgaat. Maar ik heb dit ook nooit als een lineair proces beschouwd, er is geen onafwendbare evolutie naar meer respect voor mensenrechten. Daarom blijven organisaties zoals HRW noodzakelijk. Onze missie is nog altijd dezelfde: we moeten de prijs voor het schenden van mensenrechten opdrijven zodat de verantwoordelijken gedwongen worden ermee te stoppen.

 

ICT’ers over delokalisering: ‘Kennis overdragen is je eigen graf graven’

Knack, 23 november 2016

 

Decennialang vormden ICT en finance een gouden huwelijk. Werk gegarandeerd, aan de beste voorwaarden. Niet meer. ING België wil zijn ICT-divisie halveren, ook bij andere banken sneuvelen de informatici met bosjes tegelijk. Hun werk gaat buitengaats, naar India, Polen of een ander lageloonland met een boomende ict-industrie. Maar niet nadat de Belgische informatici hun functie en knowhow hebben overgedragen. ‘Ze pikken niet alleen ons werk maar ook onze kantoorstoel in’.

(scroll voor interview met pionier ICT-outsourcing Luc Vandergoten)

 

foto: Smartbiz.be

foto: Smartbiz.be

Dimitri kan niet kiezen. Heeft hij met zijn collega’s nu de tak afgezaagd waarop ze zelf zaten? Of is die andere metafoor nog accurater? Dat ze hun eigen graf moesten graven? Vooral dat laatste beeld werd de voorbije maanden bij ING vaak opgeroepen. Precies een jaar geleden viel op het hoofdkantoor aan de Brusselse Marnixlaan de aankondiging: de Master Control Room zou naar ING Polen verhuizen. De MCR is een cruciale schakel in de werking van een bank, de dienst staat in voor detectie en herstel van grote computerproblemen, genre websites of netwerken die plat gaan. Drie maanden later arriveerde de eerste lichting IT’ers uit Warschau. ‘Jonge twintigers’, zegt Dimitri. ‘Goed opgeleid, ze hebben er duidelijk de besten uitgepikt. Zo’n kennisoverdracht verloopt getrapt. Wij moesten de Polen gedurende vier maanden opleiden, zo’n vijftien tot  twintig tegelijkertijd. Daarna keerden ze naar hun land terug om onze kennis aan de anderen door te geven’.

Het hing natuurlijk in de lucht. Twee jaar eerder was ook al de Level 2 Support, de dienst die in actie schiet bij complexere problemen, naar Polen verhuisd. ‘Niet integraal’, zegt Dimitri. ‘Maar belangrijke platformen zoals Unix en Winfel worden nu helemaal vanuit Polen ondersteund, toch wel een transfer van 90 fte’s’. Full time equivalents, het begrip stemt hem bitter. ‘Zolang alles goed ging, spraken ze over ons als medewerkers. Nu er geherstructureerd wordt, zijn we fte’s geworden. Typisch managersjargon. Bij ING vermijden ze bijvoorbeeld angstvallig het woord outsourcing. Dat klinkt slecht, het werk uitbesteden aan een externe partner. Wij gaan de MCR niet outsourcen maar offshoren, luidde het, want het werkt blijft in eigen huis. Dat zal wel, maar evengoed zijn wij hier in België onze job kwijt. De voorbije jaren werden trouwens al  administratieve diensten naar Manilla verhuisd. En op de afdeling naast de onze loopt het vol Indiërs, externen die COBOL programmeren. Om maar te zeggen, echt vies van outsourcing zijn ze nu ook weer niet.’

VervangPool

De terminologie is verwarrend. Outsourcing, een duur woord voor uitbesteding, hoeft helemaal geen delokalisering te impliceren, doorgaans is de externe partner in België actief. Feit is dat er de komende jaren bij ING nog meer zal worden geoffshored en geoutsourced. Op 4 oktober kondigde de Nederlandse bankenreus het wereldwijd schrappen van 7.000 banen aan. De helft van de krimp wordt in België gerealiseerd, het grootste sociale bloedbad sinds de sluiting van Ford Genk. Dat ING Belgium vorig jaar nog  1 miljard euro winst boekte, vormde geen belet. ‘Het dak moet je repareren wanneer de zon schijnt’, luidde de commentaar van Ralph Hamers, de Nederlandse ING-topman die zelf een zonnig jaarsalaris van 1,6 miljoen euro beurt. Het collectief ontslag valt onder de Wet Renault, de vakbonden buigen zich momenteel in het kader van de verplichte raadplegings- en informatieronde over het plan. De grote lijnen zijn evenwel bekend. De meeste banen sneuvelen bij een drastische afslanking van het kantorennet, maar ook de ICT-afdeling wordt bijzonder zwaar aangepakt. ING zou mikken op een halvering tegen 2021, van 1200 naar 600 IT’ers. Een deel van de banen zou naar Nederland verhuizen, bedoeling is België en Nederland op één ICT-platform te schoeien. Maar ook een verdere delokalisering van ICT-diensten naar lageloonlanden staat in de sterren geschreven. Tegelijkertijd kondigt ING een digitale revolutie aan. De bank wil onder meer inzetten op vernieuwende  apps die van een smartphone een mobiel bankkantoor maken. Paradoxaal genoeg zal dat deze transitie zware investeringen vergen… in ICT.

Voor Dimitri maakt het eigenlijk niet veel meer uit, eind december wordt zijn dienst _ zo’n 40 fte’s _ opgedoekt. ‘De overdacht is voltooid’, zegt hij. ‘We zitten hier onze laatste weken te kloppen als back-up. Ik zou eventueel bij ING kunnen blijven, zoals enkele collega’s die een nieuwe functie hebben aangenomen. Maar dat betekent fors inleveren op het variabel deel van je loon. Dat gaat me te ver, bovendien zie ik nog weinig carrièremogelijkheden bij een bank die haar ICT-afdeling  halveert’. Hij wil het benadrukken: zijn Poolse collega’s neemt hij niets kwalijk. ‘Voor hen is het een buitenkans, ik zou in hun plaats ook niet twijfelen. Sommige collega’s hadden het er wel moeilijk mee, de sfeer was bijwijlen grimmig. Zo’n kennisoverdracht verloopt niet één op één, het is niet zo dat iedere Belg een VervangPool moet opleiden. Bij mij verliep het contact vlot, ondanks de de culturele verschillen. Polen hebben het bijvoorbeeld erg moeilijk om hun ongelijk toe te geven. Zelfs als je hun logs met de foute codes printte en onder hun neus wreef, bleven ze discussiëren’.

tandengeknars

Finance en ICT vormden altijd een gouden huwelijk. Werk verzekerd, tegen voorwaarden waar alleen de petrochemie aan kon tippen. Die tijd is voorbij. De financiële crisis van 2009 heeft in België de globale tewerkstelling in de financiële sector met 17 procent doen afnemen. Dat ICT zwaar in de klappen deelt, heeft ook met de voortschrijdende digitalisering te maken. Decennialang was informatica vooral slecht nieuws voor de lagere geledingen van de administratie. Typistes, boekhouders, bedienden, hele legers werden door computerprogramma’s vervangen. Intussen echter is de slang haar eigen staart aan het opeten. Smart apps, financiële robots, zelflerende systemen, het zijn IT’ers die de scalpels ontwikkelen waarmee nu ook banen van andere IT’ers worden weggesneden. Digitalisering is trouwens het argument dat door de ING-top werd ingeroepen om de voorgenomen slachting te verantwoorden. In vakbondskringen echter wordt die uitleg niet zomaar geslikt. ‘Digitalisering schept ook nieuwe banen”, zegt Geert Haverbeke die als adjunct-secretaris BBTK de bankensector in de regio Brussel volgt. ‘ING gebruikt het als drogreden, in feite is dit is een zuiver kostenverhaal. Banken gaan resoluut voor low cost, zelfs de nieuwe banen worden naar lagelonenlanden verhuisd. Dit is sociale dumping op Europese schaal’.

ING is geen trendzetter, die titel valt eerder KBC te beurt. Twintig jaar geleden al is de Vlaamse bankverzekeraar begonnen met het uitvlaggen van ICT-onderdelen. Daarmee volgde de bank het voorbeeld van andere sectoren. Colruyt is een absolute pionier, maar ook Belgacom en Bekaert vonden al halfweg de jaren negentig de weg naar India. Het Zuid-Aziatische land is nog altijd kampioen ICT-offshoring, op verre afstand gevolgd door Filippijnen. Beide landen zijn vooral populair voor volumewerk zoals programmeren en nachtverwerking. Dank zij het tijdsverschil met het Verre Oosten zitten klantendossier de volgende ochtend kant en klaar in de mailbox van de Belgische correspondent.  Binnen een straal van 3.000 kilometer spreekt men van nearshore. Polen is sinds jaar en dag de voornaamste bestemming, maar Roemenië en Bulgarije komen opzetten. Dank zij de geografische en culturele nabijheid biedt nearshoring meer mogelijkheden dan offshoring. Heel wat Europese banken en telecom-operatoren hebben complexe ICT-diensten naar dochterbedrijven of externe partners in Oost-Europa overgeheveld. Niet alleen de privé-sector delokaliseert. Bij de vakbonden van overheidsbedrijf B-Post heerst momenteel grote ongerustheid over plannen om de ict-afdeling naar India te verhuizen.

Al die operaties gaan onvermijdelijk gepaard met een lang en vaak moeizaam proces van kennisoverdracht. Tandengeknars en een occasionele vloek zijn daarbij niet van de lucht. De Belgische IT’ers beseffen maar al te goed dat ze zichzelf overbodig maken. Voor ontwikkelingswerkers is dat misschien het hoogste goed, voor informatici ligt dat helemaal anders.

front office work

‘Je hebt geen keuze’, zegt Jeroen.  ‘Bij ons kwam er protest, maar het management maakte daar korte metten mee. Kennis overdragen was een contractuele plicht, dwarsliggers konden vanwege een zware fout worden ontslagen’. Jeroen werkt bij IS4F, een financiële ICT-dienstverlener met een voorgeschiedenis. IS4F is gegroeid in de schoot van Dexia, de bankengroep die ontstond na de fusie van het Gemeentekrediet, Bacob en Artesia. Na de ontmanteling van Dexia en de doorstart als staatsbank Belfius, ging de ICT-afdeling in 2013 in de uitverkoop. Zo werd IS4F met zijn 390 medewerkers een 90 procent dochter van de Amerikaanse softwaregigant IBM. ‘Het contract bepaalde dat er geen naakte ontslagen zouden vallen’, zegt Jeroen.  ‘We konden blijven, met dien verstande dat we in een ambitieus outsourcingsplan werden ingeschakeld. Meer dan de helft van de activiteiten zijn intussen al naar IBM Polen overgeheveld, goed voor 220 fte’s. Bij de overname werd ons beloofd dat het werkverlies zou gecompenseerd worden. Na een overgangsperiode van twee jaar zou IBM voor ons nieuwe klanten zoeken. Dat is echter niet gebeurd, en de toekomst is één groot vraagteken. Het contract met Belfius, onze enige klant van betekenis, loopt in 2020 af. We beginnen te vermoeden dat IBM een verborgen agenda heeft. Ze hebben ons alleen overgenomen om in te breken in de markt van de financiële ICT-dienstverlening. Misschien is tegen 2020 al het werk naar Polen verhuisd en worden we gewoon opgedoekt’.

Niet alleen IBM maar ook Belfius komt als winnaar uit deze operatie. In het contract met IS4F is een ski slope ingebouwd: de bank betaalt tot 2020 ieder jaar 8 tot 10 procent minder voor de geleverde IT-diensten. ‘Daarmee staat onze rentabiliteit onder zware druk’, zegt Jeroen.  ‘Alleen door maximaal te outsourcen blijven we uit het rood. Voor het Belgisch personeel is het balen, want er is gewoon te weinig werk. Tot 2020 zijn we zeker van onze baan, maar door de malaise zijn er heel wat spontane afvloeiingen. Het managament moedigt dat aan, er is een voluntary leave plan met premies voor vertrekkers. De druk neemt ook subtielere vormen aan. Systeemingenieurs die hun functie al aan de Polen hebben overgedragen, krijgen het voorstel om front office work te doen. Ver beneden hun competentieniveau, maar ze durven niet weigeren uit angst voor ontslag’.

Mechanical Turk

Stephan, een rijpe vijftiger, IT’er bij Beobank, studeerde begin jaren tachtig af. Na een periode ven werkloosheid schoolde hij zich om tot informaticus, een transformatie die vele generatiegenoten ondergingen. ‘De computer beleefde zijn grote doorbraak’, zegt hij, ‘maar er waren nauwelijks gediplomeerde IT’ers. Banken begonnen zoals andere grote werkgevers hun eigen specialisten te vormen. Een gezond stel hersenen en voldoende motivatie, meer had je niet nodig om een goede IT’er te worden. Vandaag leven we in een andere wereld. De impact van digitalisering in de dienstensector moet je vergelijken met die van de automatisering in de industrie dertig jaar eerder. Toen werden ontslagrondes gedeeltelijk gecompenseerd door het scheppen van nieuwe banen. Of door arbeidsduurvermindering, zoals eind de jaren negentig in de bankensector. Dat milderend effect speelt nu niet, precies omdat digitalisering met massale outsourcing gepaard gaat. Okay, er moeten nieuwe apps worden ontwikkeld, maar dat is alleen voor de happy few weggelegd. De bulk van het ICT-werk stroomt weg naar lagelonenlanden. Ik zie een zorgwekkende tendens in de hele dienstensector: steeds meer mini-jobs zonder volwaardig statuut. Freelance programmeren of data-input voor 10 euro per uur, de aanbiedingen staan op gespecialiseerde websites zoals Upwork of _ de naam alleen al _ Mechanical Turk’ .

Beobank ontstond in 2013, uit de fusie van BKPC met de eerder door het Franse Crédit Mutuel overgenomen Citibank Belgium. Ook Stephan komt van Citibank waar hij verschillende delokaliseringoperaties heeft meegemaakt. ‘Op de duur werden alle belangrijke platforms in het buitenland beheerd. De Belgische IT’ers speelden vooral nog een rol als go between tussen de gebruikers en de externe IT-leveranciers. Wij waren het ook die snel ontwikkelingen moesten leveren om in te spelen op nieuwe marktomstandigheden of veranderende wetgeving. Dat was moeilijk, want door de delokalisering gaat veel flexibiliteit verloren. Citibank ging heel ver. Administratieve processen zaten in Manilla en Bangalore, technische controles in Polen, het callcenter voor klanten opereerde vanuit Barcelona’. Ook Stephan heeft meermaals zijn kennis moeten overdragen aan een buitenlandse lagelonencollega. ‘Vooral met Indiërs was dat een aparte ervaring. Vlakaf ‘neen’ zeggen is in hun cultuur ongepast, je moet uit hun toon en lichaamstaal zien af te leiden wat ze bedoelen. Sommigen vertelden wel openhartig over de ellendige werkomstandigheden in Bangalore. Werkdagen van 12 uur, voor 600 euro in de maand. Er zijn special trade zones waar vakbonden worden geweerd, dat zegt genoeg’.

Er zijn niet alleen succesverhalen. KBC heeft een stuk van zijn ICT opnieuw vanuit Polen teruggehaald, geïnscourced heet dat. Teveel technische problemen, teveel klachten van ontevreden gebruikers. Stephan kijkt er niet van op.  ‘Vaak zijn het externe consultants die leuren met delokalisering als mirakeloplossing. Op Powerpoints ziet het er met die lage lonen ook mooi uit, zeker in de ogen van managers die onder druk van de aandeelhouders naar maximaal rendement streven. Wat zo’n Powerpoint echter niet toont zijn de communicatieproblemen, het kwaliteitsverlies en tenslotte de boze klanten. Bij Beobank hebben ze intussen trouwens alle gedelokaliseerde diensten teruggeroepen, naar België en Frankrijk’.

COBOL-programmeur

Delokalisering kan op twee manieren. In de klassieke vorm verhuist het werk naar een lagelonenland. Steeds vaker echter blijft het werk waar het is en komt de laagloon-IT’er naar België. Op de vloer circuleren daarover cynische grapjes. ‘Ze pakken niet alleen ons werk af, nu pikken ze ook nog onze kantoorstoel in’. Vaak zijn het Indiërs die zich voor dit soort uitzendwerk lenen. Het fenomeen kreeg een forse boost toen België en India in 2009 een sociale zekerheidsverdrag afsloten. Indiërs kunnen voor een periode van maximaal vijf jaar gedetacheerd worden. Ze werken onder een Indiaas contract met minimale RSZ-bijdragen, als  voornaamste beperking geldt dat ze niet onder het Belgisch minimumloon mogen duiken. Het bilateraal verdrag was koren op de molen van gespecialiseerde outsourcers. Dat zijn geen kleine jongens, bekende Europese consultants zijn Capgemini en Accenture. Hun voornaamste concurrenten komen uit India. Tata Consultancy Services, Infosys, Cogniscient, Wipro, Tech Mahindra, het zijn zonder uitzondering mondiale spelers met indrukwekkende omzet- en personeelscijfers. TCS claimt 350.000 hoogopgeleide IT’ers in 45 landen, de andere drie schommelen tussen de 100.000 en de 200.000 consultants.

Jef Loos van het in ICT-outsourcing gespecialiseerd onderzoeksbureau  Whitelane Research ziet de markt alleen maar groeien. ‘ICT-outsourcing is in België goed voor 1,5 miljard euro’, zegt hij. ‘Daarvan gaat een derde offshore, vooral naar India. Gemiddeld 50.000 euro per kop, dat maakt 8.000 buitenlandse IT’ers die voor Belgische bedrijven werken. Al onze klanten geven aan dat ze nog meer willen offshoren. Logisch met een gemiddelde kostenreductie tussen 35 en 50 procent. Dat voordeel geldt evenwel alleen voor grote bedrijven. Een helpdesk van 7 man moet je niet naar India offshoren, daar bestaan lokale oplossingen voor’.

Een gewezen medewerker van Atos Worldline, nummer één in bankterminals en electronisch betaalverkeer, getuigt anoniem. ‘In een eerste fase probeerden ze ons te paaien. Dat we ons geen zorgen hoefden te maken. De Indiërs gingen alleen het bandwerk doen, programmeren en back-office. Wij zouden ons voortaan op het betere werk kunnen toeleggen. Dat klinkt goed, een COBOL-programmeur mag zich ineens een analist wanen. Maar na een poosje zie je dat ook het zogenaamd betere werk zoals analyse en testen naar India verhuist’.

pure horror

Soms gaat het goed mis. In april 2014 heeft telecomoperator Mobistar zijn 137 man sterke IT-afdeling aan Tech Mahindra verkocht. Bij een dergelijke bedrijfsoverdracht biedt de nationale cao 32bis waarborgen aan het personeel. Salaris, anciënniteit, ontslagregeling, de overgang moet voor werknemers zo neutraal mogelijk verlopen. Die beperkingen stonden  een drastische delokalisering geenszins in de weg. Hele servicepakketten verhuisden naar India, en tegelijkertijd kwamen tientallen Indiërs naar Brussel en Charleroi om het werk on site over te nemen. Yves, een Franstalige analist met gevoel voor sarcasme, heeft willens nillens aan zijn eigen Kaltstellung meegewerkt. Welke anekdote eerst vertellen? Die van de vrouwelijke consultant aan wie hij als analist met 20 jaar ervaring zijn kennis en verantwoordelijkheid moest doorgeven? Dat ze met twee vingers typte, deed al een alarmbel rinkelen. Na enkele sessies werd haar gebrek aan kennis en inzicht pijnlijk en verdween ze van het toneel. Een andere keer moesten ze een piepjonge Indiër stap voor stap door een handleiding loodsen. Het proces stokte telkens weer omdat hij niet snapte dat hij de commandoregels integraal moest copypasten. ‘Er zijn ongetwijfeld heel veel briljante Indiase informatici’, zegt Yves. ‘Maar die werken niet voor 600 euro in de maand bij Tech Mahindra, een bedrijf dat zelfs in India een bedenkelijke reputatie heeft. Komt daarbij dat Mobistar een verlieslatende account is. Geen detail als je weet dat  Indiërs een stuk van hun verloning uit bonussen op hun account puren. Gevolg: een torenhoog verloop. Zowat de helft van onze Indiërs is na een paar werken spoorloos verdwenen. Dan stuurden ze een paar nieuwe krachten en konden we weer van nul herbeginnen met onze kennisoverdracht’.

Uitputtend is het woord dat het voor hem allemaal samenvat. ‘Vooral communiceren was aartsmoeilijk. Indiërs zeggen altijd yes, maar dat betekent helemaal niets. Als je een probleem rapporteerde, begon het pingpongspel. Niemand wil verantwoordelijkheid dragen, er wordt over en weer gemaild en mist gespoten tot de vraag bij een sukkelaar belandt die echt niet meer kan weigeren. Een simpele kostennota indienen, daar was ik een dag mee kwijt’. Ook Wilfried, een collega met dertig jaar ICT-ervaren op de teller, noemt de communicatie pure horror. ‘Dan zit je daar een uur uitleg te geven over een project waaraan je twee jaar hebt gewerkt. Als je vraagt of het allemaal duidelijk is, zegt die Indiër yes. Een verdiepende vraag, een blijk van interesse, vergeet het maar. Ik kreeg vaak het idee dat het hen geen bal interesseerde. Pas op, ze zijn altijd even vriendelijk. Maar van integratie is geen sprake, ze zitten en eten altijd apart’.

sterfhuisscenario

Zowel Yves als Wilfried hebben recent hun C4 gekregen. Tech Mahindra Belgium heeft in mei het statuut van onderneming in moeilijkheden aangevraagd. Eind deze zomer werden 55 van de resterende Belgische IT’ers collectief ontslagen volgens de procedure Renault. ‘Tech Mahindra heeft zich compleet mispakt’, zegt Wilfried. ‘Door slecht management was de IT van Mobistar een kluwen van systemen en satellieten geworden. Geen probleem, dachten de Indiërs, we gaan alles slopen en door één performant systeem vervangen. Vandaar hun roekeloos bod met een degressief tarief, van 43 miljoen in het eerste jaar naar 6 miljoen in 2020. In ruil daarvoor garanderen ze Mobistar niet alleen business as usual maar ook de nodige innovaties. Veel te hoog gegrepen, is gauw gebleken, ze kunnen de technische uitdaging niet aan. Ook Mobistar komt hier slecht uit. Financieel winnen ze, tenminste op de korte termijn. Maar de weinige IT’ers die ze nog in dienst hebben, staan op de rand van een zenuwinzinking. De onverwerkte tickets, probleemmeldingen en vragen voor aanpassingen, stapelen zich hier op. De bestaande systemen aan de praat houden, lukt nog net. Maar innovaties testen en installeren? Een nachtmerrie, ook voor mezelf en mijn collega’s die het allemaal met verbijstering zien gebeuren. Vanaf de zijlijn, want eens je functie overgedragen, heb je niks meer om handen. Heel wat Belgische collega’s zijn de voorbije maanden gewoon thuis gebleven, op vraag van het management. In feite zaten we van bij de overname in een sterfhuisscenario, het collectief ontslag is gewoon het  sluitstuk’.

De hele toestand ligt hem zwaar op de maag. ‘Hoe kan het dat een Belgisch hightech bedrijf aan een buitenlandse, technologisch inferieure partner wordt verkwanseld, stelt hij een retorische vraag. ‘Vergis je niet, de Indiërs zijn niet de dupe. Tech Mahindra heeft in 2014 wereldwijd 113 telecom- en databedrijven overgenomen. Strategisch slim gezien, data zijn dé grondstof van de toekomst. Eén verlieslatende account in little Belgium, daar malen ze niet om. De echte verliezer, dat is de Belgische staat die belastinginkomsten en RSZ-bijdragen misloopt. Zoals Mobistar zijn er tientallen bedrijven. Doorgaans loopt de delokalisering veel vlotter, maar dat is mijn punt niet. Tech-jobs delokaliseren komt neer op een verarming van onze samenleving. Ga ’s morgens eens in Diegem en Zaventem kijken. Hotels en logementen zitten vol Indiërs, je ziet ze iedere morgen uitzwermen naar de vele ICT-bedrijven in de regio. Dat zijn dus allemaal banen die aan de Belgische arbeidsmarkt worden onttrokken. Maar het ergste van al: als het zo doorgaat zijn we straks een groot stuk van onze knowhow onherroepelijk kwijt. Ook voor de bescherming van de privacy en de strijd tegen fraude is dit erg problematisch. Ik weet wel wat de pleitbezorgers van delokalisering zeggen. Dat er te weinig informatici beschikbaar zijn. Nonsens, dit is geen knelpuntberoep. Met de huidige uitstroom is het leger werkloze Belgische IT’ers snel aan het groeien’.

knelpuntberoep

Analist-ontwikkelaar is nochtans een vaste waarde In de jaarlijks VDAB-top 15 van knelpuntberoepen. Agoria, de federatie van technologiebedrijven, klaagt om de haverklap over de vele ICT-vacatures die niet ingevuld raken. ‘Er zijn inderdaad vacatures genoeg’, beaamt Yves die zelf aan het solliciteren is. ‘Maar waarom raken ze niet ingevuld? Niet omdat er onvoldoende IT’ers zijn, maar omdat ze onredelijke eisen stellen. Drietalig, totale flexibiliteit, minstens vijf verschillende programmeertalen beheersen, en dat alles voor 3.200 bruto in de maand. Okay voor pas afgestudeerden, maar voor ervaren informatici zijn die voorwaarden beledigend. IT’er is een zware job met veel verantwoordelijkheid. Je  moet dag en nacht beschikbaar zijn om problemen op te lossen. Een systeem dat plat gaat, dat is stressen tot je erbij neervalt. Wij IT’ers kennen onze waarde, we gaan niet braderen met onze salarissen’.

Zou het niet kunnen dat die oudere IT’ers de rol hebben gelost? Dat ze niet overweg kunnen met JavaScript, Python, SQL en al die andere talen die onder websites, apps en cloud-toepassingen schuilen? ‘Naast de kwestie’, vindt ervaren rot Stephan. ‘Het punt is dat werkgevers niet meer willen investeren in 40-plussers. Zelf niet IT-ers omscholen tot informatici? Ik ben er langs die weg ingerold, maar vandaag zie ik dat niet meer gebeuren. Werkgevers zijn verwend, IT’ers moeten vanaf de eerste dag renderen. En als ze die in België niet vinden, zoeken ze die wel in India of Polen’.

 

$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

Luc Vandergoten, pionier ICT-outsourcing

Delokaliseer alleen wat je zelf goed kunt. ICT-problemen delokaliseren is vragen om nog grotere problemen”

Luc in US-1

 

Luc Vandergoten (general manager Contrast Consulting, lid directiecomité Agoria Brussel) mag zich een van de Belgische pioniers in ICT-delokalisering noemen. Zijn allereerste project zette hij eind jaren 80 bij chemiereus DuPont op. Internet of e-mail bestonden nog niet, alles moest via de post worden uitgewisseld. Het project strandde toen bleek dat de respectieve mainframes niet compatibel waren. Vandergoten, lange tijd bij Real Software, richtte een ICT-consultancy bedrijf voor de financiële sector op. Zo was hij nauw betrokken bij de Indiase avonturen van KBC.

- waarom zit het outsourcen van ICT in de lift?

Vandergoten: Noodzaak, er zijn gewoon onvoldoende inzetbare IT’ers op de markt. Probeer in België maar eens tien Java-ontwikkelaars te vinden. Onmogelijk, terwijl je dat in India in twee dagen voor mekaar hebt.

- intussen groeit de pool van voornamelijk oudere IT’ers die bij de vele herstructeringen hun baan hebben verloren. Ze raken nog moeilijk aan de bak, volgens de vakbonden omdat werkgevers niet in 40-plussers willen investeren…

Vandergoten: Dat is kort door de bocht. Omdat ICT zo snel evolueert, is permanente bijscholing een noodzaak. Toch zijn er al te veel IT’ers die vijftien jaar in dezelfde routine blijven hangen. Dan moet je niet verbaasd staan als je op de arbeidsmarkt weinig kansen krijgt. Maar is dat de verantwoordelijkheid van de werkgevers? De inspanningen moeten langs beide kanten komen.

- is het niet gewoon een plat kostenverhaal, zoals bij industriële delokalisering?

Vandergoten: ICT outsourcen is niet per se goedkoper. Er komt heel veel overhead bij kijken, zoals reiskosten en governance. Voor kleine bedrijven heeft het weinig zin, en zelfs grote spelers denken beter twee keer na vooraleer ze eraan beginnen. Een van mijn vuistregels: delokaliseer alleen wat je zelf goed kunt. ICT-problemen delokaliseren is vragen om nog grotere problemen.

 - delokaliseren vergt kennisoverdracht door Belgische IT’ers. Een lastige oefening?

Vandergoten: Het is niet populair, daar moeten we niet flauw over doen. Het gebeurt wel eens dat Belgische IT’ers een deel van hun kennis moedwillig achterhouden. Uit frustratie, of om het ongelijk van het management te bewijzen.

- we noteerden horrorverhalen over communicatieproblemen, vooral met Indiase IT’ers. Klinkt dat vertrouwd in de oren?

Vandergoten: Indiërs combineren een grote trots en zelfbewustzijn met een cultureel bepaald onvermogen om neen te zeggen. Een moeilijke combinatie die een speciale aanpak vergt. Om iets gedaan te krijgen moet je heel precieze technische specificaties geven. En dan nog blijven ze discussiëren, je belandt algauw in een wij-zij-tegenstelling. Je moet bovendien korte deadlines opleggen, anders blijft het oeverloos aanslepen. Ik heb zelf een product in Bangalore laten ontwikkelen. Het schoot niet op, ze bleven maar tijd rekken en haarklieven over de specificaties. Het is pas vlot beginnen lopen, toen ik in Brazilië een derde partij vond om de ontwikkelingen te testen. In Rio de Janeiro kostten ICT-testers toen 80 euro per dag, vier keer minder dan in België. Het was een gouden zet, want ineens konden de Indiërs hun problemen niet langer aan de slechte specificaties uit België wijten. Brazilië was bovendien een veel leukere reisbestemming dan India, al moest je er ook enkele culturele bijzonderheden voor lief nemen. Met carnaval waren onze testers dagenlang van de aardbomen verdwenen. (lacht)

 

 

Amerika-correspondenten Greet De Keyser (VTM) en Tom Van de Weghe (VRT) over de smerigste verkiezingscampagne aller tijden

Humo, 31 oktober 2016 ( één week voor de verkiezingen)

 

“Je kan soms niet geloven wat je te horen krijgt als je met die-hard fans van Trump praat. Ze spreken over een nieuwe revolutie, waarbij veel doden zullen vallen”

 

eigen foto

eigen foto

VTM-correspondente Greet De Keyser (53) is al aan haar vijfde presidentsverkiezingen toe, maar dat kan het enthousiasme niet drukken. ‘Ik ben heel druk met het regelen van tickets’, zegt ze vanuit Washington waar ze sinds 1999 woont. ‘We reizen beide kandidaten in de laatste rechte lijn achterna. Eerst naar North Carolina, een strijdstaat  waar Hillary voor het eerst met Michelle Obama op het podium zal verschijnen. Trump heeft zijn programma voor de laatste tien dagen nog niet bekend gemaakt, knap lastig om onze odyssee te plannen’. Waar ze zich op dinsdag 8 november zal bevinden,  dat ligt wel al vast. De Keyser covert Election Day vanuit het Hillary-kamp, haar jongere collega Romina Van Camp vat post in het Trump-hoofdkwartier. Ze ontkent het niet, we mogen daarin een vingerwijzing voor de verkiezingsuitslag zien.

Niet minder druk is VRT-correspondent Tom Van de Weghe(41). Vorige jaar sloot hij zijn correspondentschap in Washington af met een uitputtende ronde van Amerika, te boek gesteld in het pas verschenen ‘Tom in alle staten’. Ook in deze campagne trekt hij kriskras door Amerika, als een bal in een flipperkast.  We kregen hem pas na een wilde achtervolging te pakken tijdens een reportage in Memphis-Tennessee.

 Hillary ligt in de peilingen een straatlengte voor op Trump. Is de race al gereden?

De Keyser: ‘Daar begint het steeds meer op te gelijken. Er zijn heel veel peilingen, maar met een gemiddelde voorsprong tussen 8 en 12 procent op minder dan twee weken voor de verkiezingen, zit Hillary op rozen. Voor het eerst geven zelfs conservatieve peilingen haar een lichte voorsprong, een feit dat Trumps campagneleider schoorvoetend heeft toegegeven. Trump verwijst graag naar het Brexit-referendum, waar de peilingen er grandioos naast zaten. Die vergelijking gaat echter niet op, daarvoor is de kloof te groot’.

Van de Weghe: ‘It ain’t of till it’s over.  De meeste peilingen geven Clinton een ruime voorsprong. Maar er zijn ook enkele peilingen die een nek-aan-nek race voorspellen. Of die Trump weer zien bijbenen. Dé vraag van deze verkiezing blijft of er genoeg kiezers komen opdagen. Het gevaar voor Clinton met al die goede peilingen bestaat erin dat veel Amerikanen zeggen: it’s a done deal, ik doe geen moeite om te gaan stemmen. Clinton kan elke stem gebruiken, maar veel kiezers zijn niet gemotiveerd. Zoals de Afro-Amerikanen die ik onlangs in Ferguson weer heb opgezocht. En als dan de zogenaamde ‘stille meerderheid’ waar Trump op rekent, vanuit de kieren en spleten van Amerika opstaat, de blanke laaggeschoolde arbeidersklasse die genoeg heeft van het systeem maar die te verlegen is om dat ook openlijk te zeggen, dan kunnen we misschien toch nog voor een verrassing staan op 9 november.

HUMO: volgens Amerika-watchers kan alleen een ‘zwarte zwaan’, een onverwachte gebeurtenis zoals een terreuraanslag,  Hillary nog van de overwinning houden.  Akkoord?

Van de Weghe: ‘Daar houden we allemaal rekening mee, ja. Dat kan een zware aanslag zijn, een ongeval of ziekte. Niets valt uit te sluiten, zeker niet in de meest bizarre verkiezingsrace sinds decennia. Amerikanen zijn dol op complottheorieën. Iemand vertelde me dat hij ervan overtuigd was dat Poetin een Mexicaans doodseskader zou betalen om op de grens met de VS een bloedbad aan te richten, zodat Mexicaanse illegalen met de vinger gewezen worden en Trump gelijk krijgt om een muur te bouwen op de grens’

De Keyser: ‘Er kan altijd iets gebeuren, een aanslag, al dan niet op een van de kandidaten. Maar om in deze fase nog een beslissende invloed te hebben, zou het al om erg zware terreurdaad moeten gaan, genre 9/11. Dat lijkt me zeer onwaarschijnlijk, maar toch houd ik nog een slag om de arm. Trump oefent nog altijd een enorme aantrekkingskracht uit, dat heb ik de voorbije weken zelf kunnen vaststellen. Hij vult grotere zalen dan Hillary en wekt veel meer enthousiasme. Toch nog even afwachten tot 8 november dus’.

Van de Weghe: ‘We hebben al een October Surprise gekregen, de video met de sexistische uitspraken van Trump. Er kan dus ook nog een November Surprise komen. Zelfs natuurgeweld kan in extremis roet in het eten gooien van de kandidaten, kijk maar naar superstorm Sandy vier jaar geleden’.

HUMO: Trump is er tijdens drie televisiedebatten niet in geslaagd Hillary aan het wankelen te brengen. Is hij als debater door de mand gevallen?

De Keyser: ‘Absoluut, hij blonk vooral uit door negatieve eigenschappen, zoals een stuitend gebrek aan dossierkennis en zelfbeheersing. Trump heeft zich compleet misrekend. Hij dacht dat cijfers en feiten voor het publiek niet belangrijk waren, hij zou het debat wel overheersen met zijn larger than life-persoonlijkheid. Met als resultaat dat hij allesbehalve presidentieel overkwam, zeker naast een professionele debater en door de wol geverfde politica zoals Hillary’.

Van de Weghe: ‘Trump is met ogen open in de vallen getrapt die Clinton voor hem had uitgezet. Haar plan is perfect uitgekomen: de echte Trump laten zien, de man die zichzelf niet kan beheersen en vanalles uitkraamt dat nergens op slaat. Het ligt natuurlijk ook aan zijn slechte voorbereiding. Clinton verdween voor ieder debat telkens een week van het toneel, maar Trump  bleef campagne voeren, dwars tegen het advies van zijn campagnestaf in. Toch had ik gedacht tijdens de debatten een presidentiële Trump te zien, eentje die de verwijten van zijn schouders laat glijden en af en toe ook eens lacht. Heb jij Trump zien lachen? Nauwelijks. Zijn mimiek sprak boekdelen, dat getrokken zuurpruimgezicht, dat gesnuif, de haat die hij met zijn ogen op Clinton afvuurde. Dat werkt averechts op de kijker’.

 

IMG_2503

Greet De Keyser: “Het ergste vond ik zijn uitspraak over verkiezingsfraude. Daar was ik echt door geschokt, net zoals miljoenen Amerikanen. Met zo’n uitspraak blaas je het vertrouwen in de democratie op”

HUMO: niemand trekt de ervaring en dossierkennis van Hillary in twijfel, wel haar persoonlijkheid. Is ze erin geslaagd het kille imago van harde, geslepen en niet helemaal betrouwbare politica te doorbreken?

De Keyser: ‘Nee. Hillary blijft Hillary, een pedante professor die ons vanachter de katheder wat hooghartig toespreekt. Een warme uitstraling zal niemand haar ooit kunnen toedichten. Ze blijft verbazingwekkend veel aversie opwekken, ook al ligt ze op kop in de peilingen en wordt ze meer dan waarschijnlijk de volgende president van Amerika. Haar voornaamste troef is eigenlijk dat ze Donald Trump niet is’.

Van de Weghe: ‘Meer dan 6 op de 10 Amerikanen moeten haar niet. Ze lijkt koud, berekend, gehaaid en komt bij vele kijkers over als een schreeuwerige heks. Da’s het drama van Clinton: de onpopulariteit van wellicht de meest gekwalificeerde Amerikaanse presidentskandidaat ooit. Zelfs haar eigen campagneteam zet vraagtekens bij haar oprechtheid en eerlijkheid, zo leren we uit de gelekte WikiLeaks-emails.  De zwevende kiezer lust overigens geen van beide kandidaten. In debatten scoorden Clinton en Trump alleen bij hun eigen publiek, ze haalden weinig of geen nieuw volk binnen.

HUMO: klinkt alsof de Amerikanen op 8 november moeten kiezen tussen pest en cholera..

Van de Weghe: ‘De verdeeldheid in Amerika is ontzettend groot,  maar de meeste Amerikanen zijn het er wel over eens dat deze verkiezingen ‘a bad crop’ zijn, een slechte oogst. Zoiets als kiezen tussen sterven aan een hartaanval of aan kanker. Vooral jongeren zijn ontgoocheld, zij zagen in Bernie Sanders de grote messias van Amerika. Maar er bestaat wel degelijk hoop dat de volgende oogst beter wordt. “We moeten het gewoon uitzitten”, is de teneur, “wie het ook wordt”. Ik vrees echter  dat de opkomst historisch laag zal zijn, want de kiezers zijn absoluut niet gemotiveerd’.

De Keyser: ‘Ik hoor het voortdurend van vrienden of mensen die ik tijdens reportages spreek. Kiezen voor Hillary, dat is kiezen voor het kleine kwaad om het grote kwaad te vermijden. Ik proef daarin een enorme frustratie. Hillary aan de macht, dat betekent eigenlijk een verlenging van het Obama-tijdperk. Dat is niet wat de Amerikanen willen, er leeft in dit land een diep verlangen naar change, verandering. Vooral op economisch vlak moet het roer om, er is een grote vraag naar een rechts koerswijziging zoals door Trump wordt bepleit. Geen belastingverhoging, geen minimumloon, investeringen aanmoedigen, protectionisme, dat klinkt vele Amerikanen goed in de oren. Alleen: Trump scoort er niet mee, omdat zijn persoonlijkheid zijn programma volledig overschaduwt. Heel wat kiezers die straks tegen heug en meug voor Hillary gaan stemmen, hopen dat ze als president die economische bocht toch zal nemen. Ze rekenen daarbij op haar running mate Tim Kaine, een eerder rechtse Democraat. Voor Hillary is het een moeilijke spreidstand, want ze heeft ook de linkse stemmen van Bernie Sanders hard nodig. Tot 8 november alleszins’.

HUMO: is presidentskandidaat Trump niet het beste wat Hillary kon overkomen?

De Keyser: ‘Oh ja. Tegen een gematigde Republikein zou ze het veel moeilijker hebben. Ik denk bijvoorbeeld aan Mike Pence, Trumps running mate die een heel sterke indruk heeft gemaakt en ook veel respect bij Democratische kiezers geniet. Vergeet niet dat Hillary ook bij vele Democraten een slechte naam heeft. Draai of keer het zoals je wilt, ze draagt een parfum van affairisme met zich mee. De recente WikiLeaks-files hebben nog maar eens het vermoeden bevestigd dat ze als minister van buitenlandse zaken haar positie heeft misbruikt om donoren te werven voor de Clinton Foundation. Maar haar twijfelachtige reputatie gaat veel verder terug, naar het begin van de opmars van het koppel Bill en Hillary. Het Whitewater-schandaal in Arkansas, daar zat ze ook al tussen’.

Van de Weghe: ‘Ik heb het altijd gezegd: was een kandidaat zoals Marco Rubio iets rijper en beter voorbereid, dan had hij Clinton met de ogen dicht verslagen. Zelfs Ted Cruz had dat gekund, maar vooral tegen John Kasich, de gematigde Republikeinse gouverneur van Ohio, waren de Democraten kansloos geweest. Dus ja, ze mogen Trump dankbaar zijn als ze na 8 jaar Obama opnieuw het Witte Huis veroveren. Statistisch gezien is dat redelijk uniek, en het doet sommige Amerikanen vermoeden dat het alweer om een groot complot gaat. Trump, ooit zelf Democraat, is het “paard van Troje” Hij wou eigenlijk nooit president worden, maar hij heeft er alles aan gedaan om de Republikeinse nominatie te verzilveren om daarna de race te verliezen. Misschien komt de echte waarheid ooit nog aan het licht.

HUMO: behalve door WikiLeaks werd Hillary ook achtervolgd door emailgate, de controverse rond het bewaren van officiële mails op haar privé-server tijdens haar periode als minister van buitenlandse zaken. Toch hebben die affaires haar nauwelijks beschadigd. Is Hillary uit teflon opgetrokken of heeft Trump zijn munitie slecht gebruikt?

Van de Weghe: ‘Eerlijk gezegd: tot nog toe hebben de onthullingen van WikiLeaks niet het beloofde vuurwerk opgeleverd. Zelfs de Trump aanhang noemt het ontgoochelend. Much ado about nothing. Vandaar dat  Trumps campagneteam er spaarzaam mee omspringt, schieten met losse flodders schieten is belachelijk’.

De Keyser: ‘Trump heeft het wel geprobeerd, maar hij er is niet in geslaagd Hillary pijn te doen. Zijn eigen domme schuld. Door zelf voortdurend bommetjes te droppen of uit de bocht te vliegen, heeft hij de aandacht van Hillary’s zwakke plekken afgeleid. Er werd tijdens de debatten wel over emailgate gesproken, maar de media pikten andere thema’s op. Trump en de vrouwen, of zijn uitspraak dat de verkiezingen niet eerlijk zullen verlopen. Ook hier is hij als debater tekort geschoten. Tijdens het laatste debat heeft de moderator Hillary emailgate expliciet voor de voeten gegooid. Een open kans voor Trump, maar hij heeft ze laten liggen. Hillary was natuurlijk zo handig om het gesprek binnen de kortste keren naar een onschuldig thema te verleggen. Daar is ze een meester in, Saturday Night Live heeft er een geweldige sketch over gemaakt. Check it out, je vindt het wel op YouTube.

Van de Weghe: ‘Alles is georchestreerd in zo’n campagne. Ongeveer gelijktijdig met WikiLeaks zagen we dat seksistische filmpje van Trump opduiken. Een schitterend afleidingsmanoeuvre natuurlijk. De Amerikaanse media springen sowieso vlugger op Trump dan op Hillary, omdat het beter verkoopt. Tijdens de voorverkiezingen heeft hij daar zijn voordeel mee gedaan, maar nu kan Clintons campagneteam die mediafixatie tegen hem gebruiken’.

HUMO: heeft Bill Clinton in deze campagne een rol gespeeld?

Van de Weghe: ‘Bill blijft nog altijd een van populairste Amerikaanse presidenten ooit, maar zijn vrouwenaffaires waren in deze campagne een gifappel. Hij had Hillary’s grootste bondgenoot kunnen zijn, maar bleek in de praktijk vooral haar achilleshiel. Trump heeft voortdurend geprobeerd de Bill-factor uit te spelen. Dat slaat aan, ondervind ik als met kiezers praat. “Bij Trump zijn het woorden’, hoor ik vaak over zijn vrouwenaffaires, ‘bij Bill zijn het daden, en dat is veel erger.” Ik kijk vooral uit naar zijn rol als First Man als Hillary het Witte Huis verovert. Hij zal een ongeziene invloed uitoefenen, en zijn ervaring zal handig van pas komen om bijvoorbeeld de economie uit het slop te halen.

De Keyser: ‘Bill heeft volgens mij nauwelijks meegespeeld, in tegenstelling tot president Obama. Maar eigenlijk heeft Michelle het meest van allemaal gewogen op de campagne. De first lady is erg populair, ze is een van de weinige Democraten die de partijgrenzen kan overstijgen.

 

eigen foto

eigen foto

HUMO: gaat ze het voorbeeld van Hillary volgen? Zich als gewezen first lady in de politiek lanceren? Er gaan nu al geruchten dat ze een zitje in de senaat ambieert…

De Keyser: ‘Zelf ontkent ze dat in alle toonaarden. Er is trouwens een belangrijk verschil. Hillary speelde al tijdens het presidentschap van Bill een politieke rol, ze heeft in de campagne trouwens vaak naar haar ziekteverzekeringsplan uit 1993 verwezen. Michelle heeft haar rol anders ingevuld, ze wierp zich wel op in de strijd tegen obesitas, maar bemoeide zich niet met politiek. Maar wat niet is kan nog komen. Ze is zeker in staat om later een gooi te doen naar een senaatzetel’.

Van de Weghe: ‘Je kunt er niet naast kijken: ze schittert tijdens de campagne. Ik zag haar vanop de eerste rij aan het werk tijdens de Democratische conventie in Philadelphia. Ze blies iedereen omver met haar speech, behalve haar echtgenoot die nog beter deed (lacht). Maar wat een talent, wat een dame! Toch we vergissen ons in haar: Michelle is geen politiek beest zoals Hillary.  Ze houdt niet van de politieke spelletjes in DC, en ze heeft al ontelbare keren herhaald dat ze zich nooit kandidaat zal stellen voor het presidentschap. Hoewel, als ik de voorbije jaren iets uit de Amerikaanse politiek heb geleerd, dan is het wel dat je nooit nooit mag zeggen’.

HUMO: deze campagne was de smerigste ooit, zelfs op de jongste, verzopen editie van Rock Werchter werd niet met zoveel modder gegooid. Wat was voor jullie het dieptepunt?

De Keyser: ‘We zijn natuurlijk wel wat gewoon. John McCain die John Kerry verwijt dat hij zijn Purple Heart in Vietnam niet heeft verdiend, dat was al erg laag. Bijzonder aan deze campagne is het moment waarop het moddergooien is losgebarsten. Trump heeft meteen de toon gezet, van in het begin van de voorverkiezingen. De kleine handjes van Rubio, lying Ted, hij speelde de hele tijd op de man. Bijzonder grof was de manier waarop hij de media uitschold. Maar een dieptepunt? De vrouwenhistories vond ik heel grof. Nu eens ontkende Trump de aantijgingen, dan weer begon hij de slachtoffers te beledigen. Grof maar ook erg dom, want op die manier hield hij die verhalen zelf in de media. Het ergste echter vond ik zijn uitspraak over verkiezingsfraude. Daar was ik echt door geschokt, net zoals miljoenen Amerikanen. Met zo’n uitspraak blaas je het vertrouwen in de democratie op’.

Van de Weghe: ‘Amerika heeft natuurlijk een lange traditie van smerige presidentiële campagnes,  zelfs tussen founding fathers zoals Thomas Jefferson en John Adams ging het er al ruw aan toe. De Amerikanen hebben ook al Nixon met zijn Watergate meegemaakt, een dreun voor het geloof in eerlijke politiek waarvan het land zich nooit helemaal hersteld heeft.  Maar zo plat en laag bij de gronds zoals nu, waar het gaat over de lengte van penissen en het grijpen van kutjes?  Nee,  dat is ongezien. Toch is het dubbel, vele Amerikanen zijn gechoqueerd, maar tegelijkertijd vinden ze het geweldig  entertainment. Uiteindelijk zijn deze verkiezingen verworden tot één grote reality show die miljarden opbrengt. Het doet weinig goeds vermoeden voor de volgende races’.

HUMO: Trump zaait twijfel over het aanvaarden van een nederlaag. Dreigen er rellen als de verkiezingsuitslag bekend raakt?

Van de Weghe: ‘Trump is een vechter, zijn hele leven lang al. Verliezen staat niet in zijn vocabularium, dat is synoniem voor vernedering.  Hij zal er alles aan doen om gezichtsverlies te vermijden, ook als dat gepaard moet gaan met onrust of rellen.

De Keyser: ‘Niet als Hillary met een landslide wint, zoals velen verwachten. Maar als het een close call wordt, zal Trump op zijn minst op hertellingen aansturen. Er wordt hier vaak verwezen naar de verkiezingen van 2000. In Florida werd toen een hertelling bevolen, nadat een probleem met de stemcomputers werd vastgesteld. Dat is allemaal zonder rellen verlopen, maar in feite gaat die vergelijking niet op. In 2000 was er geen stemmingmakerij, George Bush noch Al Gore hadden op voorhand twijfels gezaaid over de eerlijkheid van de stembusgang. Dat is precies wat Trump wel de hele tijd doet’.

Van de Weghe: ‘Je kan soms niet geloven wat je te horen krijgt als je met die-hard fans van Trump praat. Ze spreken over een nieuwe revolutie, waarbij veel doden zullen vallen. De woede en de haat zit heel diep in dit land, en komt nu aan de oppervlakte. Om dat begrijpen moet je ver teruggaan, naar de New Deal van Franklin Delano Roosevelt, toen veel Amerikanen uitkeringen begonnen krijgen. Haaks op de American Dream, volgens veel Amerikanen hoort een overheid niets uit te delen, want iedereen moet zichzelf redden. Die woede heeft de voorbije decennia een contrarevolutie ontketend die steeds sterker wordt, naarmate meer Amerikanen uitkeringen ontvangen. Trump exploiteert die nostalgisch sentimenten. Maar als hij het niet deed, dan zou een andere populist het wel proberen. Dit zijn niet de Verenigde Staten, maar de Verscheurde Staten. Al van bij de oprichting, maar nu is het deksel van de stoomketel gevlogen’.

IMG_1979_Snapseed

Van de Weghe: “De wereld zal heus niet vergaan als we een president Trump krijgen. Het zal mogelijk zelfs een aantal zaken in beweging zetten”

HUMO: komt de Amerikaanse democratie hier beschadigd uit?

De Keyser: ‘Als Trump wordt weggeblazen, zie ik geen probleem. Toekomstige kandidaten zullen wel twee keer nadenken vooraleer ze zijn stijl imiteren. Maar wie hier wel beschadigd uitkomt, is de Republikeinse partij. Op 8 november wordt ook het volledige Huis van Afgevaardigden en een derde van de senaat vernieuwd. Ook daar zien de peilingen er voor de Republikeinen desastreus uit. Hun meerderheid in het Huis komt niet meteen in gevaar, maar zal fors krimpen. De Senaat daarentegen dreigt wel in handen van de Democraten te vallen’.

Van de Weghe: ‘De Amerikaanse democratie heeft al voor hetere vuren gestaan, ze zal dit wel overleven. Maar het is hoog tijd voor zelfonderzoek: is dit kiessysteem met twee grote partijen nog adequaat? De roep om een grote derde of vierde partij wordt steeds luider. Alleen moet daarvoor het hele kiesstelsel worden omgegooid en de grondwet worden aangepast. En laat dat nu geen vodje papier zijn voor de Amerikanen, maar een heilige tekst waar je zo min mogelijk aan raakt’.

HUMO: een opmerkelijke bijrol in deze campagne werd vertolkt door… Vladimir Poetin. Weinigen twijfelen eraan dat Rusland de hand heeft in de stroom Hillary-beschadigende e-mails die door WikiLeaks werden gelekt. Een poging van Rusland om de balans in het voordeel van de Moskou-vriendelijkere Trump te doen kantelen, zo wordt gezegd. Heeft dat gespeeld?

De Keyser: Nee, er is trouwens geen enkele aanwijzing dat Trump persoonlijk bevriend zou zijn met Poetin. Diplomatiek speelt het wel, de affaire zet de gespannen relaties met Rusland nog meer onder druk’.

Van de Weghe: ‘Trump heeft nooit onder stoelen of banken dat hij autoritaire figuren zoals Poetin best cool vindt. En inderdaad, het zouden Russen zijn geweest die de e-mails van de Democratische partijtop hebben gehackt. Echte bewijzen heb ik nog niet gezien, maar het past natuurlijk perfect in het plaatje van Rusland. Liever Trump dan Clinton in het Witte Huis, een man die het op een akkoord met Rusland wil gooien. Als slavist ken ik Rusland goed genoeg om te beseffen dat ze daar perfect toe in staat zijn’.

HUMO: wordt Amerika onder president Hillary Clinton een ander land?

 Van de Weghe: ‘Ik vrees dat de loopgravenoorlog tussen Republikeinen en Democraten alleen maar erger zal worden. Clinton trekt natuurlijk  met tonnen ervaring naar het Witte Huis. Ze heeft geen leerschool meer nodig en heeft in het verleden al bewezen dat ze compromissen kan sluiten. Maar je moet wel met twee zijn om tot een akkoord te komen. Wat me verontrust is dat de politieke kloof nu ook op de bevolking is overgeslagen. Ik sprak in Memphis met een Republikeinse vrouw die zich tegen Trump had gekeerd en pardoes de helft van haar Republikeinse vrienden verloor. De wederzijdse afkeer zit heel diep’.

De Keyser: ‘Ik verwacht geen revolutie. Naar alle waarschijnlijkheid zal Hillary de lijn van Obama doortrekken. Misschien wordt haar grootste ingreep wel de samenstelling van het Hooggerechtshof, een instantie waarvan het belang niet kan worden overschat. Er staat al een vacature open, en in de komende jaren moeten nog meer rechters worden vervangen. Voor Clinton een buitenkans om invloed op lange termijn uit te oefenen, want rechters van de Supreme Court worden voor het leven benoemd’.

HUMO: stel dat het toch Trump wordt. Moeten we dan als Europeanen bang worden?

De Keyser: ‘Ik zie geen reden tot paniek. Trump zal de strijd tegen de terreur opvoeren en ons daar meer doen voor betalen. Maar voor de rest? Hij wil de immigratieregels aanscherpen, maar daar zullen Europeanen weinig hinder van ondervinden. Volgens doemdenkers zal president Trump aan de lopende band oorlogen en conflicten ontketenen. Dat geloof ik niet, daarvoor bevat het Amerikaanse systeem teveel checks and balances. Natuurlijk ken ik het ultieme schrikbeeld: Trump als kolerieke, onberekenbare president die met één vinger het Amerikaanse atoomarsenaal kan activeren. Science fiction, zo’n kamer met een rode knop bestaat niet. Maar eigenlijk zijn dit soort hersenspinsels tijdverlies. De kans dat hij president wordt is uitermate klein’.

Van de Weghe: ‘Ach, ik gooi graag de knuppel in het hoenderhok. De wereld zal heus niet vergaan als we een president Trump krijgen. Het zal mogelijk zelfs een aantal zaken in beweging zetten. Dat kan je als gevaarlijk interpreteren, maar ook als iets positiefs. Misschien worden we in Europa eindelijk wakker. Trump wil regeren als een zakenman,  ook als het over de Navo gaat. Hij krijgt daarvoor veel applaus, vele Amerikanen beschouwen ons Europeanen al langer als verwende kinderen die altijd de hand ophouden maar zelf nooit iets geven. Een alliantie Trump-Poetin zou Europa kunnen verplichten eindelijk werk te maken van een eigen leger.  Maar afgaande op de laatste polls zijn we nu wel heel hypothetisch bezig. Onder president Clinton zal er voor Europa weinig veranderen en kunnen we rustig verder slapen’.