Maandelijks archief: november 2017

Op stap met Breaking the Silence in Hebron, waar religieuze haat te snijden valt

knack.be,  20 oktober 2017

“Mijn engagement bij Breaking the Silence is een daad van patriottisme”

Nederzettingen zijn er veel op de Westelijke Jordaanoever, maar alleen in Hebron leven joodse kolonisten in het hart van een Palestijnse stad. Van nabuurschap is geen sprake, de kolonisten hebben zich met het behulp van het leger verschanst. Op stap met Breaking The Silence in een stad die kreunt onder de religieuze haat.

Achya Schatz in de ooit bruisende soek van Hebron (foto: ER)

Achya Schatz in de ooit bruisende soek van Hebron (foto: ER)

Zo ziet een steriele straat er dus uit. Aan weerskanten neergelaten rolluiken, geen mens te bespeuren. De dikke laag stof op de tralies doet vermoeden dat hier al lang geen levende ziel meer gepasseerd is. Achya Schatz doet een beroep op onze verbeelding. Ooit was dit de voornaamste souk van Hebron, je kon er over koppen lopen. Alles veranderde toen Joodse kolonisten zich in het hart van de grootste Palestijnse stad na Oost-Jeruzalem kwamen vestigen. Het begon in 1979 kleinschalig, met het kraken van een strategisch gelegen hotel. Intussen telt het historisch centrum al vier nederzettingen. Er wonen zo’n 800 reglieus-zionistische settlers, permanent beschermd door 600 Israëlische militairen. ‘Palestijnen hebben zelfs geen toegang tot deze buurt”, zegt Schatz. ‘In het leger bestaat er een term voor: deze straten zijn gesteriliseerd, vrijgemaakt van Palestijnen. De steriele zone breidt zich steeds verder uit. Een tijdlang waren er twee parallelle toegangswegen, een voor kolonisten en een voor Palestijnen. Na een poosje begonnen kolonisten ook de Palestijnse straat te nemen. De provocatie lukte, jongeren begonnen met stenen te gooien waarop het leger ook die straat heeft gesteriliseerd. Dat is in een notendop de geschiedenis van Joodse nederzettingen in Hebron. De kolonisten scheppen voldongen feiten, en het leger moet volgen. Tegen heug en meug, want deze hun aanwezigheid in Hebron is ook in Israël erg omstreden. Op de Westoever werden al meer dan honderd nederzettingen gebouwd, maar die liggen allemaal afgezonderd van Palestijnse woonkernen. Een nederzetting starten in het hart van een Palestijnse stad, dat is vragen om problemen. Toen een groep vrouwen uit de nabijgelegen nederzetting Kyriat Arba in 1979 Hebron binnendrong en er een hotel kraakte, zorgde dat voor grote verdeeldheid binnen de toenmalige regering. Uiteindelijk werd besloten toch militairen te sturen om hen te beschermen. Het ging tenslotte om joodse levens, op een plek bovendien die voor vele joden een bijzondere betekenis heeft’.

Breaking the Silence

De problemen lieten niet op zich wachten. De eerste grote aanslag in 1980 kostte het leven aan 6 kolonisten. De spiraal van geweld en tegengeweld, met slachtoffers aan weerskanten, zou niet meer stoppen. Uitschieter was het bloedbad dat de extreemrechtse Israëlisch-Amerikaanse dokter Baruch Goldstein op 25 fabruari 1994 tijdens het ramadangebed in de Ibrahim moskee aanrichtte. Balans: 29 doden en 125 gewonden. ‘Die aanslag heeft Hebron voorgoed veranderd’, zegt Schatz. ‘Goldstein werd als een krankzinnige afgeschilderd, maar zijn timing was weloverwogen. De aanslag was een poging om de Oslo-akkoorden te saboteren. Het principe van het vredesproces, land voor vrede, is een gruwel in het oog van religieuze-zionisten. Ze zien Hebron als de bakermat van het jodendom, de plek waar volgens het Oud Testament de aartsvaderen Abraham, Isaac en Jacob zijn begraven, net zoals hun vrouwen. Dat verklaart waarom al begin vorige eeuw een groep vrome joden zich in Hebron heeft gevestigd en er een Talmoedschool heeft opgericht. Die eerste kolonie is uitgestorven na een bloedbad in 1929 waarbij meer dan zestig joden werden vermoord. Om maar te zeggen dat deze stad onder een beladen geschiedenis gebukt gaat’.

Achya Schatz (34) kent die geschiedenis door en door. Nochtans is hij geen stadsgids, maar woordvoerder van de in Israël erg omstreden organisatie Breaking the Silence. Mensenrechten- en middenveldorganisaties die opkomen tegen de bezetting van de Palestijnse gebieden, zo zijn er wel meer. B’Tselem, Peace Now, ze liggen steeds meer onder vuur in een land waar de politieke barometer naar rechts tot extreemrechts uitslaat. Geen enkele organisatie werkt evenwel meer op de zenuwen van regering, rechtse media en publieke opinie dan Breaking the Silence. Het zijn immers geen linkiewinkies die de misbruiken van het militaire bezettingsregime aanklagen. BtS werd in 2004, tijdens de Tweede Intifada, opgericht door afgezwaaide dienstplichtigen uit Hebron die gewetenwsroeging kregen over wat ze tijdens hun tour of duty hadden gezien of zelf hadden aangericht. Meer dan honderd ex-militairen werden al bereid gevonden om, meestal anoniem, getuigenis af te leggen over zowel alledaags als extreem geweld waarmee de bezetting gepaard gaat. Behalve het verzamelen en verspreiden van die getuigenissen organiseert BtS excursies naar enkele hotspots op de Westoever. Hebron is een voor de hand liggende bestemming. Nergens lopen de spanningen tussen kolonisten en Palestijnen hoger op, nergens is de haat zo tastbaar.

blinde etalage in een 'gesteriliseerde' straat. (foto: ER)

blinde etalage in een ‘gesteriliseerde’ straat. (foto: ER)

zelfhatende joden

Baruch Marzel komt dat geheel ongevraagd illustreren. We zien hem van ver komen aansloffen, de baardige, oude man is de enige tegenligger in de uitgestorven winkelstraat. Een oude bekende voor Schatz die meteen enkele biografische details opdist. ‘Marzel is een van de leiders van de kolonisten. Erg fanatiek, hij vindt dat Israël het recht heeft alle Palestijnen uit het land te zetten. Herinneren jullie zich het schandaal van die Palestijn die een aanval met een mes op een Israëlische militair had gepleegd? Hij lag uitgeschakeld op de grond, en toen heeft een van de soldaten hem van dichtbij geëxecuteerd. De beelden zijn de wereld rond gegaan. Erg belastend voor het leger, die soldaat is trouwens veroordeeld. Welnu, deze kolonist was er na de executie als de kippen bij om die soldaat te feliciteren. Vraag het hem zelf maar, hij is er nog altijd trots op’.

Marzel....'Dit land werd ons door God geschonken'. (Foto: ER)

Baruch Marzel.: Dit land werd ons door God geschonken’. (Foto: ER)

Marzel knippert niet met de ogen. ‘Natuurlijk heb ik die soldaat gefeliciteerd’, zegt hij voor een tribunaal van negen Europese journalisten. ‘Waarom niet? He did the right thing’. Dat hij alle Palestijnen eruit wil, spreekt hij dan weer tegen. Ze mogen blijven, zolang ze de joden met rust laten en aanvaarden dat Hebron net als de hele Westoever joods gebied is. ‘Want dit is ons land’, zegt hij op de bedaarde, zelfverzekerde toon van een man die geen twijfel kent. ‘Het is ons door God geschonken, hier is het jodendom ontstaan’. Op deze man pakt geen verf. Een collega van de Tsjechische radio die een kritische vraag stelt, wordt met een tegenvraag afgepoeierd. Waar meneer vandaan komt? Praag, zozo. En of meneer weet wat er in de oorlog met de Praagse joden is gebeurd? En dat hij, als telg van een volk dat de Holocaust moest ondergaan, geen lessen van een stel Europeanen heeft te krijgen. Schatz, evenzeer telg van dat joodse volk, kan zich niet bedwingen om in discussie te gaan. De kolonist negeert hem en waarschuwt ons. Geloof maar niks van wat Breaking The Silence jullie vertelt! Allemaal leugens van een bende zelfhatende joden! Een stel soldaten loopt voorbij, ze kijken geamuseerd naar het tafereel. Schatz maakt een einde aan het dovemansgesprek. ‘Dit valt nog mee’, zegt hij. ‘Soms worden we tijdens een bezoek met eieren of stenen bekogeld’.

 pandemonium

Op de bus heeft hij zijn eigen verhaal gedaan, zodat we zijn engagement beter zouden begrijpen. Er zit stof in voor een langspeelfilm. Schatz groeide op in een orthodox-zionistische familie, in een kleine nederzetting aan de Israëlische kant van Jeruzalem.  Toen hij als kind met zijn ouders Hebron of andere joodse bedevaartsplaatsen bezocht, wist hij niet beter of de hele Westoever was een deel van Israël. Hij werd een enthousiast lid van zionistische jeugdbewegingen, en op zijn 18 stond hij te popelen om zijn driejarige dienstplicht te vervullen. ‘Ik werd geselecteerd voor Duvdevan, een elitekorps dat erg bekend is voor zijn undercover operaties in de bezette gebieden. Dat ging van spionage, opsporingen en arrestaties,  tot en met het liquideren van potentieel gevaarlijke doelwitten. Ik heb er allemaal zelf aan meegedaan. Als een modelsoldaat, ik ben zelfs opgeklommen tot commandant’.

De lange busrit naar Hebron liep voornamelijk door de zogenaamde C-zone van de Westoever. Na de Oslo Akkoorden werden de bezette gebieden in drie categorieën opgedeeld. Zone A, de stedelijke kernen, zou militair en administratief door de nog op te richten Palestijnse Autoriteit worden bestuurd. Zone B werd als bufferzone ingekleurd. In zone C, zestig procent van de Westoever, bleef Israël volledig baas. De regeling was als tijdelijk bedoeld, tot Israëli’s en Palestijnen een definitief, allesomvattend vredesakkoord zouden sluiten. Na het  bereiken van die final status zou Israël de controle over zone C geleidelijk overdragen aan de Palestijnse Autoriteit. Door het ontsporen van het vredesproces, onder meer door de moord op de Israëlische premier Yitzhak Rabin, kreeg de overgangsregeling een permanent karakter. Permanent en onomkeerbaar, zo blijkt als we door het gebied rijden. De hele zone C, meer dan de helft van wat volgens Oslo een onfhankelijke Palestijnse Staat moest worden, is met Israëlische nederzettingen, plantages, militaire installaties, scheidingsmuren en zelfs gesegregeerde autowegen bezaaid.

Schatz moest lachen met de opdeling. ‘Zone A onder Palestijns bestuur? Vergeet het maar, het Israëlisch leger is er heer en meester. Mijn eenheid opereerde haast continu in zone A. Inlichtingen verzamelen deden we undercover, maar voor arrestaties of liquidaties geneerden we ons niet. De doctrine van het leger is nog altijd dezelfde: make your presence felt. Palestijnen moesen beseffen dat we hen kunnen treffen, waar en wanneer we dat maar willen. Het werkte langs twee kanten. We schakelden potentieel gevaarlijjke elementen preventief uit, en intussen werd de overgrote meerderheid geïntimideerd zodat ze geen verzet durfde te plegen. Daar zat een heel systeem achter. We maakten een onderscheid tussen involved en uninvolved targets. De eerstgenoemden werden als gevaarlijk beschouwd en behandeld. Uninvolved targets, dat kon een familie zijn in een Palestijns dorp die helemaal geen uitstaans had met georganiseerd verzet. Toch vielen we er ‘s nachts zwaar gewapend en met veel overmacht binnen. De hele familie werd uit bed gelicht, in de woonkamer tegen de muur gezet en gefouilleerd. Ik heb zelf aan zulke operaties meegedaan. Het was telkens een pandemonium, ik heb kinderen letterlijk in hun broek zien doen van de schrik. Om het huilen doen stoppen, snauwden we ze zo hard af dat ze hun mond niet meer durfden opendoen. Na een uur was het voorbij. Natuurlijk hadden we geen wapens of ander belastend materiaal gevonden. Dat was niet bedoeling, de hele actie was een boodschap voor het hele dorp evenals de dorpen in de omgeving’.

landverraders

Misschien was het die ene operatie die de bal aan het rollen bracht. Een hot arrest, werd het tijdens de briefing genoemd. Ze zouden niet op de deur bonzen en dan binnenstormen, maar de deur met een explosievenlading opblazen. ‘Het was een nieuwe techniek’, vertelde Schatz. ‘De man van explosieven had voor de zekerheid een extra lading voorzien. Gevolg: niet alleen de deur maar het hele interieur van de woonkamer vloog in de lucht. We stormden door de rookwolk de trap op naar de slaapkamer. Eerst hebben we de verdachte een pak rammel gegeven, soften the target, heette dat. Op dat moment kwam de man van Shin Bet erbij. ‘Oops’, zei hij, ‘we hebben ons van huis vergist’. We hebben de operatie nog eens overgedaan, bij het correcte adres. Toen al begon er iets te knagen. Dit is niet okay, besefte ik. Toen ik bij mijn superieuren voorzichtig polste of de familie gecompenseerd zou worden voor de geleden schade, kreeg ik een sussend antwoord. Daar moet jij als soldaat niet wakker van liggen. De hele operatie werd trouwens als een succes geëvalueerd. We hadden ons dan misschien van huis vergist, maar die deur was er toch wel mooi uitgevlogen’.

Zoals wel vaker kwam de kater achteraf, tijdens een sabbatsjaar in Zuid-Afrika tussen zijn dienstplicht en zijn studies. Schatz, een van de eersten die voor Breaking the Silence getuigde, is intussen een van de boegbeelden van de organisatie. Aan dat engagement hangt een prijskaartje. ‘De regering en de rechtse pers gaan constant tegen ons tekeer”, zegt hij. ‘We worden als landverraders afgeschilderd. Bedreigingen en verwensingen horen erbij. Ja, ik heb veel vrienden verloren, en ook binnen mijn familie is er veel onbegrip. Maar ik kan iedereen recht in de ogen kijken. Ik beschouw mezelf nog altijd als een zionist én een patriot. Als het moet, ben ik bereid mijn leven voor Israël te geven. Dat doet echter niets af aan mijn vaste overtuiging dat de bezetting moreel verwerpelijk is en op lange termijn schadelijk voor Israël. Mijn engagement bij Breaking the Silence is een daad van patriottisme’.

Saboteur in actie. 'Soms worden we met eieren of stenen bekogeld'. (Foto: ER°

Saboteur in actie. ‘Soms worden we met eieren of stenen bekogeld’. (Foto: ER°

vuile luiers

We zetten de wandeling door de spookstad voort. Op een rechthoekig plein last Schatz een halte in. Dit is een bijzondere plek, en niet alleen omdat het lange tijd het drukste knooppunt van de souk was. In een van de huizen woont nog een Palestijnse vrouw met haar zoon, de laatste anciens die op het ‘gesterliseerde’ plein zijn achtergebleven. Voor hun raam twee hoog hangen tralies: bescherming tegen de stenen die joodse kinderen er constant tegenaan gooien. Steriliseren is immers niet alleen een militaire aangelegenheid, het zijn kolonisten die het voorbereidende werk doen. Schatz citeert uit het bundel met getuigenissen van ex-soldaten die in Hebron gelegerd waren. Hoe ze op de duur meer moeite moesten doen om Palestijnen tegen het geweld van kolonisten te beschermen dan andersom. En dat ze zich verbaasden over de technieken die de kolonisten hanteerden om hun Palestijnse buren het leven zuur te maken. Vrouwen die vuile luiers over de muur of door het openstaand raam gooiden, kinderen van kolonisten die er een sport van maakten Palestijnse kinderen in te sluiten en te molesteren. En hoe ze als soldaten de pest hadden in het provocerende gedrag van diegenen die ze geacht werden te beschermen, ook al deden die kolonisten er alles aan om hun dankbaarheid te manifesteren. Met shabbat was het vaste prik dat iedere kolonistenfamilie een of meerdere soldaten thuis voor het avondmaal uitnodigde.

En dan gebeurt er iets merkwaardigs. En wat plompe man, een dertiger in een zwart t-shirt, sluit zich ongevraagd bij ons gezelschap aan. Niet om te luisteren, maar om het bezoek te verstoren. Zijn methode is even simpel als effectief. Hij gaat vlak achter onze gids staan, en begint hardop in het Hebreeuws tegen zijn smartphone te praten, recht in het oor van Schatz. Beledigingen, bedreigingen, verwensingen, maar dat zullen we pas achteraf vernemen. Vooral Yara, een 22-jarige Palestijnse stagiaire, moet het ontgelden. Het arme kind, al de hele middag doodsbenauwd vanwege de grote concentratie van militairen en kolonisten, wordt getrakteerd op een scheldkanonnade doorspekt met racistische en seksistische vuilspuiterij.

‘Negeer hem’, adviseert Schatz. ‘Ik ken hem, hij probeer altijd stokken in de wielen te steken. Fanatieker ga je ze niet vinden, dit is een man die Baruch Goldstein als een martelaar vereert’. De kwelduivel laat zich niet negeren. Waar we ook gaan, hij volgt ons als een schaduw, aangemoedigd door andere kolonisten. Een combi van de burgerpolitie komt poolshoogte nemen. Schatz doet een wanhoopspoging. Of de agenten zijn belager niet tot de orde kunnen roepen? Nee dus, hij krijgt integendeel het dringende verzoek om met zijn gezelschap op te krassen vooraleer de boel echt uit de hand loopt. En zo wordt ons bezoek aan Hebron voortijdig afgebroken. We hebben niet alles gezien, maar veel geleerd.

 

De Palestijnse Staat: bouwproject zonder vergunning

Knack, 19 oktober 2017

“Je kunt over dit conflict eindeloos discussiëren, maar in wezen is het heel eenvoudig: Israël wil zoveel mogelijk grond met zo weinig mogelijk Palestijnen erop” 

Scheidingsmuur in Bethlehem (eigen foto)

Scheidingsmuur in Bethlehem (eigen foto)

Knack reisde embedded met Europese Vertegenwoordiging bij de Palestijnse Autoriteit door de Westoever. Veel hoop op een tweestatenoplossing werd er niet gevonden, ongelukkige maar voldongen feiten des te meer. ‘Zonder Europa had Israël de Westoever al lang geannexeerd’.

Na vier dagen op de Westoever dringt zich een voorlopig besluit op. De Israëlisch-Palestijnse kwestie? Er is geen nieuws en dat is meteen het slechte nieuws. We hebben met een groep journalisten staan aanschuiven bij checkpoints. We bezochten bedoeïenenclans die door nieuwe of zich steeds verder uitbreidende nederzettingen worden bedreigd. We reden over viervaks-autosnelwegen waar alleen gele of Israëlische nummerplaten zijn toegelaten, terwijl we in de verte de lokale wegen zagen waar auto’s met groene, Palestijnse  nummerplaten lange files vormden voor alweer een volgend checkpoint. We telden zoveel muren, hekken en wachttorens dat we er ons oriëntatiegevoel bij verloren. We ontmoetten niet alleen Palestijnen maar ook Israëlische mensenrechtenactivisten die zich hardnekkig blijven verzetten tegen de al vijftig jaar aanslepende bezetting van de Westelijke Jordaanoever, een engagement dat steeds moeilijker valt in een land waar zowel de regering als de publieke opinie een forse ruk naar rechts hebben gemaakt. Van die regering of publieke opinie konden we geen poolshoogte nemen. We reisden op uitnodiging van de Europese Vertegenwoordiging bij de Palestijnse Autoriteit. Embedded dus, maar dat doet letterlijk noch figuurlijk afbreuk aan de muren die we hebben gezien.

Doel van deze intensieve kennismaking: aantonen waarom Europa in de tweestaten-oplossing blijft geloven, en op welke verschillende manieren het bijdraagt tot het realiseren van deze oplossing die in de Oslo Akkoorden van 1993 werd voorzien. Met veel geld, dat kunnen we nu al zeggen. De Europese Unie en de lidstaten pompen jaarlijks 1 miljard euro in de ontwikkeling van de Palestijnse gebieden. Maar daarmee is het punt niet gemaakt. Na vier dagen hebben we immers ook een leidraad ontdekt: alle Palestijnen, jong of oud, laaggeschoold of hoogopgeleid, spuwden Oslo uit als een slok verzuurde melk. Het geloof in een tweestatenoplossing brandt hier op een zeer laag pitje. Maar ook dat is oud nieuws.

En dan, op de terugweg naar Ramallah: breaking news! Fatah en Hamas hebben in Caïro een akkoord gesloten! Na tien jaar van bittere en bij momenten bloedige broederstrijd wagen Ramallah en Gaza een poging om hun vendetta bij te leggen. Hamas, door de VS en Europa als een terroristische organisatie bestempeld, draagt het bestuur over de strip over aan de Palestijnse Autoriteit van president Abbas. Binnen het jaar zouden er verkiezingen volgen, de eerste in 11 jaar tijd. In Gaza zal de aangekondigde verzoening, die hoop op betere levensomstandigheden biedt, tot een volksfeest leiden. Niets daarvan in Ramallah, we zullen er vooral veel scepsis ervaren. Ook onze Palestijnse reisgezellen, lokale EU-medewerkers en journalisten, zonder uitzondering jong en goed opgeleid, lopen niet warm. Kiezen tussen Fatah en Hamas? Aan religieus fundamentalisme hebben ze lak, het Fatah-regime noemen ze corrupt en autoritair. Vorige maand nog werden zes kritische journalisten opgepakt, vernemen we van fotograaf Alaa Daraghme. ‘Er is een enorm legitimiteitsprobleem’, zegt hij. ‘Jonge Palestijnen, zeg maar de overgrote meerderheid, herkennen zich helemaal niet in de huidige generatie leiders. Ze geloven ook niet in een tweestatenoplossing, al wat ze wensen is een beter leven. Het is erg om te zeggen, maar velen zouden zelfs blij zijn met een statuut zoals dat van de Israëlische Palestijnen. Tweederangsburgers, maar wel in een functionerende staat’.

vluchtelingenkamp Aida, wereldkampioen blootstelling traangas (eigen foto)

vluchtelingenkamp Aida, wereldkampioen blootstelling traangas (eigen foto)

zelfhatende jood

Mohamed Shamasneh (45) heeft andere zorgen aan zijn hoofd. Half september werd hij met zijn achtkoppige familie uit zijn huis in Sheikh Jarrah gezet, een Palestijnse volksbuurt in het hart van Oost-Jeruzalem. “Door de politie’, zegt hij. ‘Terwijl onze inboedel op een vrachtwagen werd geladen, zagen we hoe een Israëlische familie onze plaats innam’. Ook zijn hoogbejaarde ouders verloren de residentie waar ze in 1964, onder Jordaans gezag nog, hun intrek namen. Sinds de Zesdaagse Oorlog in 1967 valt Oost-Jeruzalem net als de Westoever en Gaza onder Israëlisch bestuur. In tegenstelling echter tot die laatste twee gebieden werd Oost-Jeruzalem in 1980 officieel geannexeerd. Het herenigde Jeruzalem werd tot ‘eeuwige en ondeelbare’ hoofdstad van Israël uitgeroepen, een statuut dat niet door de beugel van het internationaal recht kan en lijnrecht indruist tegen Palestijnse claim op Oost-Jeruzalem als toekomstige hoofdstad van hun onafhankelijke staat.

Hoe ver die droom van de realiteit staat, kunnen we in Sheikh Jarrah vaststellen. Zestig jaar van actieve judaïsering heeft zijn doel niet gemist: intussen maken Israëlische kolonisten al 41 procent van de bevolking in Oost-Jeruzalem uit. De regering Netanyahu IV, een uiterst  nationalistische zespartijencoalitie met een grote inbreng van ultra-orthodoxen en extreemrechtse kolonisten, heeft nog een tandje bijgestoken. Complete woonblokken veranderden in nederzettingen of kantoorgebouwen, alleen al in deze buurt werden dit jaar vier grote projecten vergund waardoor 17 Palestijnse families worden bedreigd. Het lot van de Shamashnes is dan ook geen unicum, volgens de Norwegian Refugee Council vechten nog 40 families tegen een nakende uithuiszetting. De Noorse ngo heeft een ploeg advocaten op de been die de families pro deo bijstaat. Namen mogen we niet noemen. Te delicaat in een land waar de regering er alles aan doet om ngo’s met buitenlandse financiering als staatsvijandig te brandmerken. Dat werkt, heeft een Israëlische medewerkster ondervonden ‘Het klimaat wordt stilaan onleefbaar’, klaagt ze. ‘Wie durft opkomen tegen de bezetting, wordt meteen als landverrader of zelfhatende jood weggezet. In mijn familie of op de school van mijn kinderen loop ik er niet mee te koop. Als ze vragen wat ik doe, zeg ik dat ik aan de universiteit werk’.

Behalve delicaat is het werk van de NRC-advocaten vooral moeilijk. ‘Israël heeft een heel arsenaal aan wetten en regels om uithuiszettingen te legitimeren’, zegt een woordvoerder. ‘Zo is er een wet die Israëli’s toelaat eigendommen te claimen die hun familie voor de Jordaanse bezetting (1949-67) in bezit had. Dat gebeurt lang niet altijd spontaan, er zijn organisaties die nabestaanden in de hele wereld opsporen en aanmoedigen om zo’n claim in te dienen. Spreekt vanzelf dat het omgekeerde niet kan, Palestijnen moeten er niet aan denken in Israël eigendommen op te eisen die ze in 1948 zijn verloren’. Ook met het aanvechten van afbraakorders hebben ze de handen vol. Een derde van de Palestijnse woningen werd zonder vergunning gebouwd, ook al omdat het voor Palestijnen haast onmogelijk is om zo’n vergunning te verkrijgen. Volgens de Noorse ngo lopen daardoor zo’n 100.000 Palestijnen het risico hun huis in Oost-Jeruzalem te verliezen. Of hun permanente verblijfsvergunning, want ook die kan op vele manieren verbeurd worden verklaard. .

De oude stad Jeruzalem en aangrenzende wijken zoals Silwan en Sheikh Jarrah zijn erg in trek bij religieuze zionisten. Vaak gaat het om Amerikanen of Fransen die willen aanknopen met de joodse roots en tegelijkertijd fysiek beletten dat Jeruzalem verdeeld kan worden.  Voor het samenlevingsklimaat moeten ze het niet doen, want de invasie zet de relaties tussen diverse bevolkingsroepen op scherp. Woningen van kolonisten worden bewaakt, hun kinderen onder escorte naar school begeleid. Door privé-bewakingsfirma’s, maar op kosten van Israëlische overheid. Ons bezoek heeft Mohamed Shamasneh niet opgevrolijkt. Hij wijst naar de Israëlische vlag bij de poort van wat tot voor kort zijn thuis was. ‘Ik ben een vreemdeling in mijn eigen buurt geworden’, zegt hij bitter.

Area C

We zijn te gast ARIJ, een in Bethlehem gevestigd onderzoeksinstituut dat de nederzettingenpolitiek monitort. Voor de derde keer al deze week krijgen we de kaartenshow te zien. De eerste slide toont traditiegetrouw historisch Palestina, een uithoek van het Ottomaanse rijk waar joden een dikke eeuw geleden geen tien procent van de bevolking uitmaakten. Op de volgende slides zie je de Palestijnse leefruimte slinken als een ijsschots. 22 procent van historisch Palestina zouden ze nog overhouden als Israël de sinds 1967 bezette gebieden teruggeeft. Dat was waar PLO-leider Arafat op hoopte toen hij in 1993 de Oslo Akkoorden onder het motto ‘land voor vrede’ aanvaardde. De 70-jarige Jad Isaac moet er vandaag om lachen. ‘I was one of those Oslo criminals’, zegt de 70-jarige oprichter en directeur van ARIJ. ‘Wat waren we naïef in 1993. In afwachting van een defintieve regeling zou Israël de Westoever alvast in drie zones opdelen. In zone A, de stedelijke kernen, zou de pas opgerichte Palestijnse Autoriteit de volledige controle over veiligheid en administratie krijgen, in de omliggende B-zones alleen de administratieve controle. Area C daarentegen, goed voor 60 procent van de Westoever, zou in afwachting volledig onder Israëlisch bestuur blijven. We zijn nu 25 jaar later, en we wachten nog altijd. Met dit gevolg’. Hij klikt op de laatste slide, een actuele kaart. ‘Bantoestans’, zegt hij. ‘dat is alles wat er voor de Palestijnen overschiet’.

De kaart geeft hem geen ongelijk. De donkere A-gebieden liggen als eilanden in de witte oceaan van area C. Sinds 1967 werden er meer dan honderd nederzettingen gebouwd. Voeg daarbij een kleine 800 kilometer muren en hekwerk, 630 checkpoints, kazernes en militaire oefenterreinen, plus nog wat wegen of archeologische sites die voor Palestijnen off limit zijn. Het resultaat is een op zich al klein gebied waarin de bewegingsvrijheid van 2,5 miljoen Palestijnen op allerlei manieren aan banden wordt gelegd. Een reis van pakweg Betlehem naar Jenin of Jeircho is een sukkelgang van checkpoint naar controlepost. Zonder de juiste papieren komt men niet ver, Israël kan de Westbank naar believen helemaal of deels op slot gooien. Dat gebeurt niet alleen na aanslagen. Ons bezoek viel samen met het joodse Loofhuttenfeest. Gevolg: Kalandia, het voornaamste checkpoint tussen Rammalah en Jeruzalem ging een hele week dicht. Pech voor de duizenden Westoever-inwoners die hun brood verdienen in Palestijnse shops of restaurants in Oost-Jeruzalem.

De geschiedenis van de Oslo Akkoorden is bekend. Onder meer door de moord op de Israëlische premier Yitzhak Rabin in 1994 raakte het sowieso al delicate vredesproces definitief in het slop. De voorlopige opdeling kreeg een permanent karakter. ‘Daar maakt Israël misbruik van om de hele C-zone feitelijk te annexeren’, zegt Isaac. ‘Er wonen al zo’n 700.000 kolonisten, aan het huidige ritme zijn het er in 2020 meer dan een miljoen. (Israël houdt het op een half miljoen, ER) Netanyahu heeft in 2016 meer nederzettingen vergund en gebouwd dan in de vijf voorgaande jaren samen. Met steun van Amerikaanse organisaties die massa’s geld pompen in de nederzettingen waar de levensomstandigheden overigens beter zijn dan in Israël zelf’. Van de Israëlische wet mag het niet, maar ARIJ beschikt over gedetailleerde luchtbeelden van area C. Die brachten niet alleen 885 buitenzwembaden aan het licht, een luxe die vele met waterschaarste kampende Palestijnen de ogen uitsteekt. De satelliet ontmaskerde bovendien de techniek van de buitenpost. Officeel gaat het louter om schakels in de veiligheidsketen die rond alle nederzettingen liggen. Een wachtpost met wat prikkeldraad op een heuvel, meer stelde de outpost van Na’aleh vorig jaar niet voor. Een recente foto toont evenwel een verrassende ontwikkeling. In het verlengde van de buitenpost rijst een nieuwe nederzetting uit de grond, East Na’aleh. ‘Zo zijn er wel 96 buitenposten’, zegt Isaac. ‘Illegaal volgens de Israëlische wet, maar de militaire overheid zorgt wel voor water, elektriciteit en ontsluitingswegen. Op die manier proberen ze nederzettingen te clusteren en nog meer Palestijnse grond met muren of hekwerk in te pikken. Want vergis je niet: al die zogenaamde scheidingsmuren hebben niks met veiligheid voor Israëli’s te maken. Landpikkerij, daar is het om te doen. Slechts 50 van de 775 kilometer van de Muur volgt het tracé van de Groene Lijn (wapenbestandslijn uit 1949 ER), al de rest snijdt diep in Palestijns grondgebied’.

Paus Franciscus

We rijden door de Jordaan-vallei, de ontmoeting met B’Tselem-woordvoerder Amit Gilutz zindert na. De Israëlische mensenrechtenorganisatie, in 1989 opgericht om misbruiken door militairen in bezette gebieden te documenteren en gerechtigheid voor de slachtoffers te eisen, is een van schietschijven van rechts Israël. Gilutz weet er alles van. Scheldpartijen, bedreigingen en ravages in zijn sociaal leven horen bij de job. Vergeleken daarmee was zijn tweejarige dienstplicht als muzikant in het legerorkest een sinecure. ‘Toch heeft die ervaring mijn ogen geopend’, vertelde hij. ‘Ik moest uitzonderlijk een weekend op post in bezet gebied. Het was rustig, business as usual. Toch zag ik soldaten uit verveling stenen gooien naar voorbijrijdende Palestijnen. Een geblinddoekte en geboeide arrestant werd geschopt en geslagen. Wow, dacht ik toen, als dit een doorsnee weekend in de bezette gebieden voorstelt, wat gebeurt er dan allemaal niet in een doorsnee jaar?’. Gilutz gaf ons een update over mensenrechten en straffeloosheid in de bezette gebieden, afgerond met een persoonlijke bedenking.  ’Je kunt over dit conflict eindeloos discussiëren, maar in wezen is het heel eenvoudig: Israël wil zoveel mogelijk grond met zo weinig mogelijk Palestijnen erop’.

bedoeïenenkamp Westbank. Opkrassen voor uitbreiding Jeruzalem (eigen foto)

bedoeïenenkamp Jabal al Baba. Bedreigd door Greater Jerusalem. (eigen foto)

Het E1-project vormt een perfecte illustratie. Om het helemaal te doorgronden zijn plannen, kaarten en luchtbeelden nodig, maar de essentie is eenvoudig. E1 kan best in het licht worden gezien van de Greater Jerusalem Bill, een door het kabinet Netanyahu gesteund wetsontwerp dat de grenzen en de demografie van de stad grondig moet wijzigen. Bedoeling is 19 illegale nederzettingen met tussen 125.000 en 150.000 Israëli’s in te kantelen. Omgekeerd worden zo’n 100.000 Palestijnen administratief verwijderd. Materieel zullen ze er niet veel bij inleveren, er werd sowieso nog nauwelijks in dienstverlening geïnvesteerd sinds ze jaren geleden door de scheidingsmuur van de kernstad geïsoleerd raakten.

Paus Franciscus noch de Jordaanse koning Hoessein zaliger kunnen er veel aan veranderen. Hun geschilderde portretten prijken op een betonnen gebouw bovenop een heuveltop. Eigendom van het Vaticaan, vandaar de naam die ook op het omliggende vluchtelingenkamp slaat. Jabal Al Baba, de Heuvel van de Paus, is één van de twee bedoeïnenkampen die door het E1-project worden bedreigd. Het probleem: ze liggen in de weg om de 44.000 kolonisten van Ma’ale Adoemim middels een forse uitbreiding fysiek te verbinden met Jeruzalem. Dat ze in de C-zone wonen en bijgevolg onder militair bestuur vallen, helpt hun zaak niet vooruit. Het leger doet er alles aan om de bedoeïnen, veelal vluchtelingen die na 1948 uit de Negev-woestijn werden verjaagd, met hun schapen en geiten te doen opkrassen. Al 48 huizen werden vernield, twee maanden geleden moest een met Europees geld gefinancierde kinderkribbe eraan geloven. De vernieling van Palestijnse infrastrctuur is schering en inslag op de hele Westoever. Zo heeft ons land al geprotesteerd tegen de inbeslagname van zonnepanelen en de afbraak van een school, beide deels met Belgisch belastinggeld gefinancierd. Veel indruk maakte dat niet. Israël behoudt zich in area C het recht voor om alle niet-vergunde structuren af te breken of in beslag te nemen. Het begrip bezette gebieden valt daarbij niet. Israël, dat een eigen lezing heeft van het internationaal recht, spreekt consequent van betwiste gebieden. Geen detail, want op die manier onttrekt het zich aan de Conventie van Genève die bezettingsmachten verplicht verantwoordelijkheid voor de burgers in de bezette gebieden te dragen.

Dat de twee bedoeïnengemeenschappen voorlopig standhouden, is grotendeels te danken aan de guerrillasteun die vier ngo’s leveren onder dekking van de European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations (ECHO). Ook hier mogen we geen namen citeren, zelfs niet van de betrokken ngo’s. De angst voor Israëlische repressailles _ geweigerde visa, werkvergunning of uitzetting  _ zit er diep in. ‘Het is een kat en muisspel’, zegt onze bron. ‘Als ze in het kamp een woning afbreken, bouwen we die vijf meter verder weer op. Sluiten ze de stroom af of blokkeren ze de toegangsweg met een groot betonblok? Wij leveren zonnepanelen of sturen een kraanwagen om de weg weer vrij te maken’.

Hebron

Het werd bij wijlen een deprimerende roadshow. We bezochten Aida, een straatarm vluchtelingenkamp in Bethlehem dat onfortuinlijk in een bocht van de scheidingsmuur ligt. Om het nog moeilijker te maken loopt er een baan langs, aangelegd voor joodse pelgrims en toeristen op weg naar de graftombe van Rachel, vrouw van aartsvader Jakob. Het kamp, dat alleen in de hoogte kan groeien, is met 6.000 vluchtelingen schrikbarend overbevolkt. In Aida hoorden we over de VENOM launcher, een tuig dat tot 60 bussen traangas per minuut kan afschieten. Non lethal urban warfare, heet dat. Bij B’Tselem en UNWRA, het VN-agentschap dat sinds 1949 verantwoordelijk is voor de Palestijnse vluchtelingenkampen, denken ze daar anders over. Er zijn al verschillende doden gevallen door slecht gemikte gasprojectielen, andere slachtoffers stikten door een te hoge concentratie. Nergens ter wereld werden mensen aan grotere doses traangas blootgesteld dan in Aida, reden voor UNWRA om een studie naar de langetermijngevolgen voor de gezondheid te bevelen. Aanleidingen om traangas, rubberkogels, en de als niet dodelijk gekwalificeerde .22-munitie te gebruiken, zijn er in Aida genoeg. De frustraties monden geregeld uit in protest en erger. Gemiddeld een keer per week valt het leger binnen voor search and arrest operaties. Kinderen worden niet ontzien, het laatste examen van de vijfde graad werd lelijk verstoord toen een flashgranaat en enkele traangasobussen door het raam vlogen. Ook de Palestijnse ordediensten delen telkens in de schade. Hun machteloosheid tegenover de Israëlische operaties, nota bene in de eigen zone A, ondergraaft hun gezag.

Ook onze halte in Hebron, de grootste stad van de Westoever waar 800 extreem-religieus-zionistische kolonisten zich onder bescherming van 600 soldaten hebben genesteld, maakte indruk. We raakten aan de praat met twee kolonisten die er prat op gingen de soldaat Elor Azaria persoonlijk te hebben gefeliciteerd, vlak nadat hij een reeds uitgeschakelde belager van dichtbij had geëxecuteerd. De jongste van de twee vond het ook nodig om onze Palestijnse begeleidster, een piepjonge stagiaire die hem al kneep toen we een militaire post passeerden, met de grofst denkbare verwensingen te overladen. Geen twijfel dat de haat ook bij sommigen aan de overkant hoog oploopt, maar dit viel toch moeilijk te overtreffen.

Hoopgevende momenten waren er ook. In Tubas, in het Noorden van de Westoever,  financiert de Europese Unie een installatie die het afvalwater van 34.000 mensen moet zuiveren en recycleren. Twee vliegen in een klap, want op die manier raken de kostbare ondergrondse drinkwatervoorraden niet meer door insijpelende smurrie bezoedeld. Ingenieur en projectleider Nael Ali Ahmad sprak woorden van trots en dankbaarheid, maar kon enkele wrange bedenkingen niet onderdrukken. Dat hij alle plannen heeft moeten hertekenen omdat de Israëli’s van oordeel waren dat de constructie zo’n vijftien meter uitstak over de hier ongemarkeerde grens tussen zone A en zone C. 70.000 kubieke meter moest er extra worden uitgegraven vanwege deze administratieve pesterij die met geen enkel veiligheidsmotief kon worden gemotiveerd. Maar dat was niet eens zijn voornaamste ergernis, echt boos werd hij pas toen hij het zonesysteem fileerde. A, B of C, hem om het even, het is allemaal land dat de Palestijnen toekomt. Maar wat is de realiteit? Het is de Palestijnse Autoriteit zelfs verboden om zonder Israëlische toelating in de eigen zone A een waterput te boren! Oslo, meneer! De Palestijnse onderhandelaars, niet gehinderd door veel  hydrologische en geologische kennis, hebben zich in 1993 laten rollen. Gevolg is dat de Palestijnen op hun knieën moeten smeken om een waterput te boren. Dat mag uitzonderlijk in de kleine westelijke aquifer, de veel rijkere oostelijke waterlaag is exclusief voor Israëlisch gebruik. ‘Gevolg is dat we voor de bevoorrading nog altijd volledig afhangen van Israël’, fulmineerde Ahmad. ‘Ze doen ons zelfs extra betalen, voor ons eigen water’.

ingenieur ???(eigen foto)

ingenieur  Nael Ali Ahmad: ‘De Israëli’s doen ons extra betalen voor ons eigen water’ (eigen foto)

De terugweg loopt door vruchtbare Jordaan-vallei, helemaal gelegen in area C. Links of rechts, we zien haast uitsluitend Israëlische nederzettingen, dadelplantages en militaire versterkingen. Moeilijk te geloven dat dit alles ooit onder Palestijnse soevereiniteit zal vallen. Europa krijgt veel kritiek voor zijn ‘naïeve’ geloof in de tweestatenoplossing waaraan de Amerikanen onder president Trump zelfs geen lippendienst meer bewijzen. Volgens de scherpste verwijten maakt Europa zich zelfs medeplichtig aan de bezetting door er de kosten van te dragen. ‘Misschien’ wel’, opperde een anonieme maar hooggeplaatste diplomaat. ‘Maar je kunt het ook anders bekijken. Zonder onze hulp aan de Palestijnen was de Westoever al lang en onherroepelijk geannexeerd’.