Slachting zonder bloedvergieten: reenactors spelen Waterloo na

 De Standaard 17 juli 2015

Reenactment? Geschilderde figuranten die tot leven werden gewekt maar nog stram staan van de vernis.

5000 figuranten en 300 paarden doen vrijdag en zaterdag  de Slag van Waterloo over. Onze verslaggever maakte in Ligny de generale repetitie mee. ‘Reenactment is een passie, al mijn vrije gaat eraan op’

Slag bij Ligny bis, zonder afgerukte ledematen (foto: Brecht Van Maele)

Slag bij Ligny bis, zonder afgerukte ledematen (foto: Brecht Van Maele)

Ligny, een gat in Namen. Waar de klaprozen bloeien, vallen de soldaten als vliegen. Ook in Wallonië, meer bepaald in het korenveld langs de rue du Bois du Loup. Rookpluimen stijgen ten hemel, we horen kanonnen bulderen en silexgeweren snerpen. Het is half elf, dit is nog maar het voorspel van wat tot een bloederige veldslag zal escaleren. Ook al schieten ze met losse flodders, toch valt al een slachtoffer te betreuren. Benny Degeest, officier in het 14de regiment huzaren van Napoleon, is uit zijn rol gevallen.  ‘Stom’, foetert hij. ‘Vanmorgen bleek dat ze me een zesjarige Engelse volbloed als huurpaard hadden gegeven. Niet in te tomen, ook al heb ik vijf jaar Spaanse rijschool gevolgd. Hij begon meteen te bokken en te stampen. Gevaarlijk voor het publiek, en een slecht voorbeeld voor de andere paarden. Er zat niets anders op dan af te stappen en het slagveld te verlaten. Doodzonde, want ik had een geweldige rol als verbindingsofficier, de liaison tussen Napoleon en generaal Pelet’.

Rusland

Hij heeft zijn paard ingeleverd, met de assistentie van een bevriende dragonder. Op de terugweg naar het slagveld, voortdurend onderbroken door selfiejagers, licht Benny zijn keuze toe. ‘Ik kom uit Tienen, destijds Frans gebied. In de Grande Armée zaten heel wat conscrits uit Tirlemont. Maar ik ben ook gefascineerd door het militaire genie en de historische betekenis van Napoleon. Wist je dat ons hele burgerlijk rechtssysteem nog altijd op de code Napoléon is gebaseerd?’.  Van een ambtenaar bij de FOD justitie nemen we dat graag aan, ook als hij op de ICT-dienst werkt. Benny is overigens eerlijk genoeg om nog een zwaarwegend motief te bekennen. ‘De Fransen hebben mooiere uniformen dan de geallieerden. Bij de Pruisen is het armoe troef. Een grijs kostuum met een petje, veel wilder wordt het daar niet’. Dat moet je hem zien: goudbrokaten sluitingen en officiersstrepen op scharlakenrood, kraag en mouwomslagen in koningsblauw, alleen al zijn jasje is om te stelen. Zijn spectaculaire hoofddeksel? ‘Een kolbak’, preciseert hij. ‘Gemaakt van echt berenbont, recyclage van een pelsmantel. Ik maak zoveel mogelijk zelf, want uniformen zijn peperduur. Bij de cavalerie zit je in de handel gauw aan 7.000 euro, zonder zadel en beslag’. Benny draait intussen zo’n 15 jaar mee in keizerlijke dienst. “Het is een passie, al mijn verlof en vrije tijd gaan eraan op. Ik heb al in heel Europa aan reenactments  meegedaan. Alleen voor Rusland pas ik, je moet ergens een lijn trekken’.

Benny Degeest, had liason van Napoleon kunnen zijn (foto: Brecht van Maele)

Benny Degeest, had liason van Napoleon kunnen zijn (foto: Brecht van Maele)

witte schimmel

De slag bij Ligny was een hecatombe, zo vertelt een dramatische luidsprekerstem.  Akkers bezaaid met lijken en afgerukte ledematen, het hele dorp in lichterlaaie. Niks overdreven, want het heeft hier op 16 juni 1815 gestoven. 12.000 Pruisen bleven dood of gewond achter, aan Franse zijde was de tol nauwelijks lager. De slag zou de geschiedenis ingaan als de laatste overwinning van Napoleon, twee dagen voor zijn ondergang in Waterloo. Zijn reïncarnatie, fier gezeten op een witte schimmel, oogst luid applaus bij het massaal opgekomen publiek. Dit is Wallonië: was het een potje voetbal, dan speelden de Fransen een thuismatch. Het bloedstollende relaas van de omroeper contrasteert nogal met het makke vertoon. Nu en dan zien we twee groepjes uniformen langzaam door het kniehoge koren naar elkaar toe schuifelen. Aanleggen, schieten, het levert alleen rook en lawaai op. Niemand zijgt ter aarde, laat staan dat er bloed of gekerm aan te pas komt. Alleen de cavalerie houdt enigszins de schijn op. Af en toe wordt er met getrokken sabel gechargeerd, de strijdkreet jooha is niet van de lucht. Reenactment? Geschilderde figuranten die tot leven werden gewekt maar nog stram staan van de vernis. Een tableau vivant met veel figuranten: 1.500 plus 100 paarden, dinsdag verhuizen ze met zijn allen naar Waterloo waar liefst 5000 reenactors en 300 paarden aan de bak gaan.

bestorming van de Bastille

Half twee, de inwendige mens roept, de slag wordt afgeblazen. Peloton na peloton trekt door het dorp. Netjes in de pas, klaroenspeler voor, trommelaars achter. Kurassiers, dragonders, huzaren, grenadiers, infanteristen en artilleristen, je moet al een kenner zijn om Frans van Pruis te onderscheiden. Aan beide kanten veel vrouwen, ook bij de cavalerie en de kanonniers. De zon is vandaag de gemeenschappelijke vijand, alleen al de gedachte aan een uniform doet het zweet uitbreken. Toch denkt Gerd Hoad er niet aan zijn jasje uit te trekken. We treffen de 54-jarige Brit uit Kenton-Londen bij een worstenkraam achter het lokale museum, voor de gelegenheid omgetoverd in een braderij met een onwaarschijnlijke variatie aan Napoleon-parafernalia. ‘Een echte reenactor draagt zijn volledige uniform als hij het bivak verlaat’, zegt Gerd. ‘Zie je die kerels daar in hun hemdsmouwen? Dat hoort echt niet’. Zeggen dat hij reenactment ernstig neemt, is een understatement. Al 27 jaar is Gerd bij de 9ième régiment d’infantérie légère, bijgenaamd ‘les incomparables’. We hebben het hem drie keer moeten vragen, want het klinkt nog altijd alsof hij een hete aardappel in de mond heeft. Wat moet een Brit ook bij Bonaparte? Had hij niet voor Wellington moeten kiezen? ‘Ben je gek’, zegt hij gespeeld verontwaardigd. ‘Aan wie hebben we onze vrijheid en democratie te danken? Aan wie het ideaal van een verenigd Europa? Leve Napoleon en leve de Franse revolutie! Ik ben niet voor niks in 1988 begonnen, tweehonderd jaar na de bestorming van de Bastille”. Zestig incomparables uit acht verschillende landen zijn naar Ligny afgezakt, in Waterloo komen er nog dertig bij. Vrienden voor het leven, ze hebben samen veldslagen in Spanje, Oostenrijk, Duitsland, Italië en Frankrijk doorstaan. ‘Waterloo wordt emotioneel’, zegt Gerd. ‘Het einde van Napoleon, en meteen ook het eindpunt voor onze club. Begin oktober komen we nog een laatste keer samen in Carcassonne, om de ontbinding van le 9ième te herdenken’.

reeactors, even beweeglijk als figuranten uit een schilderij (foto: Brecht Van Maele)

reeactors, even beweeglijk als figuranten uit een schilderij (foto: Brecht Van Maele)

Europese gedachte

Gehoord van verschillende reenactors: de veldslagen zijn misschien wat saai, maar het bivak maakt alles goed. Het ziet er inderdaad gezellig uit, een camping zonder auto’s of caravans, met linnen tenten en primitief kookgerei. Vrouwen spelen hier bij voorkeur  de rol van vivandières. Wasvrouwen, drankverkoopsters, ze hoorden bij de negentiende-eeuwse legers, net als de prostitués die vandaag schitteren door afwezigheid. Terwijl op het houtvuur een pan spek en een stoofpot pruttelen, is Thorsten Morgendahl zijn geweer aan het poetsen. Aan de bretellen op zijn blote bast valt het niet af te lezen, maar we zijn te gast bij The King’s German Legion. ‘Een Duitse eenheid binnen het Britse leger’, legt hij uit. ‘Komt door de personele unie tussen het Britse koningshuis en het keurvorstendom Hannover, maar dat is een lang verhaal’. Thorsten, manager van beroep, is al 20 jaar reenactor. ‘In Duitsland heb je twee opties. Je kunt middeleeuwer spelen, compleet met zwaardgevechten. Leuk, maar ik vind maliënkolders met ritsen nogal fake. De beleving van de Napoleontische periode is veel authentieker. Het geeft ook een goed gevoel, Duitsers, Engelsen en Fransen samen op bivak. Gezworen vijanden die verbroederen, goed voor de Europese gedachte”.

Thorsten Morgendahl doet het ook voor de Europese gedachte (foto: Brech Van Maele)

Thorsten Morgendahl doet het ook voor de Europese gedachte (foto: Brech Van Maele)

Amerikaanse burgeroorlog

Daar hebben Chuck en Judy Young wellicht geen boodschap aan. Het Amerikaans koppel is voor de gelegenheid bij de Pruisische Landsturm ingelijfd. ‘Maar thuis doen we ook andere periodes’, zegt Chuck. ‘De Romeinen, de Amerikaanse burgeroorlog, zelfs WOII. We hebben onze eigen tank, een Duitse Stug III van 20 ton. Mijn vrouw rijdt, ik bedien het kanon’. Het was voor de Youngs gisteren een prettig weerzien met Bill Lincoln, een van de vele Australiërs die voor het eeuwfeest naar België is komen vliegen. Plannen om vijftig paarden van down under mee te brengen, botsten in Waterloo op een veterinair veto. Vorig jaar waren de Youngs met Bill in Hoogstraten, ook Leipzig hebben ze samen beleefd. Veel geld? Chuck, managing partner van een munitiefabriek, haalt de schouders op. ‘Tijdsgebrek is een groter probleem. Maar 200 jaar Waterloo, dat had ik voor geen goud ter wereld willen missen’.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.