Tagarchief: Europese Raad

Brexit-stormloop op Belgische nationaliteit: “Sire, er zijn nog Belgo-Britten!”

Knack, 22 februari 2017

Belg worden om Europeaan te blijven, dat is wat heel wat Britse ingezetenen sinds het Brexit-referendum beweegt. Met tientallen stromen de aanvragen voor de Belgische nationaliteit binnen bij de gemeentehuizen in en rond Brussel. Portret van enkele Belgo-Britten, fiere onderdanen van zowel koning Filip als Queen Elisabeth. ‘Ik wil mijn Europese identiteit niet verliezen’.

Tim Nuthall:

Tim Nuthall: “ik heb veel aan Europa te danken” (foto: Debby Termonia)

Tim Nuthall, directeur internationale communicatie bij de European Climate Foundation in Brussel, heeft  er  geen gras laten over groeien. Op 24 juni, de dag na het Brexit-referendum, is hij naar het gemeentehuis van Elsene gestapt. ‘‘Ik had de overwinning van het leave-kamp totaal niet zien aankomen”, blikt hij terug. “Ik was die avond gerust gaan slapen, de polls zagen er goed uit. Toen ik om vier uur wakker schoot en het nieuws checkte, viel ik letterlijk uit mijn bed. Wat? Hebben mijn landgenoten ons echt uit Europa gestemd? Ik kan het trouwens nog altijd niet geloven, het moet een vlaag van collectieve zinsverbijstering zijn geweest. Mijn dochter was toen zeven maanden oud. Toen ik haar daar in haar bedje zag liggen, stond mijn besluit vast. Ik vraag de Belgische nationaliteit aan, zodat mijn dochter later haar Europese identiteit kan claimen. Zie je, ik heb zelf veel aan Europa te danken. Mijn jaar als Erasmus-student in Wenen, mijn carrière en leven in Brussel, zonder Europa had ik veel minder kansen gekregen’.

vloeiend Duits

De verkorte procedure voor nationaliteitsverwerving, in voege sinds 2013, legt drie criteria op. Het minimum van vijf jaar ononderbroken hoofdverblijf in België was een sinecure voor Nuthall (40) die hier al negen jaar woont en werkt. Maar van aspirant-Belgen wordt ook verwacht dat ze hun sociale en economische integratie bewijzen, plus voldoende kennis van een van de officiële landstalen. Nuthall had er zich schrap voor gezet. Hij zou die dag op het stadhuis van Elsene met zijn vloeiende Duits uitpakken. Het had een interessant en mogelijks zelfs hilarisch experiment kunnen opleveren, maar zover is het niet gekomen. ‘Er werd me helemaal niks gevraagd’, zegt hij wat beteuterd. ‘Blijkbaar volstond het kreupele Frans waarmee ik mijn aanvraag heb toegelicht’. Het verzamelen van de nodige documenten, inbegrepen de beëdigde vertaling van zijn Britse geboortecertificaat, kostte hem drie weken. Op 19 juli werd zijn dossier door de ambtenaar van burgerlijke stand in drievoud naar het Brusselse parket, de Dienst Vreemdelingenzaken en de Staatsveiligheid verstuurd. Geen van de instanties maakte bezwaar, en sinds 16 december mag Tim Nuthall zich Belg noemen. ‘Het is ongelooflijk hoe snel zo’n hele nationaliteitsaanvraag in België verloopt’, zegt hij nog altijd verwonderd.

Ook al was Nuthall er als de kippen bij, hij was die niet de eerste Brit die zich na het referendum naar het Elsense stadhuis op het Ferdinand Cocqplein repte. ‘Het was hier de eerste dagen een echte stormloop’, zegt Delphine Bourgeois, MR-schepen voor Europa. ‘Sinds de Brexit zijn al 250 Britten zich komen informeren over de nationaliteitsaanvraag. 35 hebben intussen effectief een dossier ingediend, een cijfer dat iedere week nog stijgt’. Weinig steden of gemeenten hebben een schepen voor Europa, maar in Elsene is het geen overbodige luxe. De Brusselse gemeente omvat een groot stuk van de Europese wijk, met de kaasstolp van het Europees Parlement als blikvanger. Niet-Belgische EU-burgers maken een derde van de bevolking uit. Britten zijn daarin goed vertegenwoordigd: met 1.535 vormen ze de op één na grootste gemeenschap in België, nauwelijks kleiner dan het Britse contingent in heel Groot Antwerpen. In België wonen officieel 23.658 Britten. Hoeveel er daarvan sinds de Brexit een nationaliteitsaanvraag hebben ingediend, valt nog niet te achterhalen. Vast staat wel dat de drukte aan het loket in Elsene niet uniek is. Een rondvraag bij de top zeven van steden en gemeenten met een omvangrijke UK community, bracht vorige week 244 effectieve aanvragen aan het licht. De link met de Brexit ligt voor de hand. Antwerpen telde in 2015 welgeteld 5 Britse nationaliteitsaavragen. Vorig jaar werden er 33 geregistreerd, waarvan de helft in de maanden juli en augustus, vlak na het referendum. Nog duidelijker is het verband in Sint-Pieters Woluwe: van 2 aanvragen in 2015 ging het na 23 juni vorig jaar fluks naar 28.

Europese identiteit

Op Antwerpen na liggen alle onder Britten populaire gemeenten in en om het hoofdstedelijk gewest. In de rijke, groene zuidrand springt Tervuren eruit met 1.261 Britse ingezetenen. Het Zoniënwoud en het Afrika Museum met zijn fraaie park zijn natuurlijk reden genoeg om zich in deze Vlaamse gemeente te vestigen. De Angelsaksische concentratie heeft echter veel te maken met de ligging van British School of Brussels (BSB) waar 1.500 leerlingen een Engelstalig curriculum volgen. Ook Ken Woollard (77) is hier door de British School aanbeland. ‘Ik wilde altijd al naar Europa’, vertelt de gepensioneerde leraar. ‘In 1975 zag ik mijn kans: de British School zocht een leraar Engels en literatuur. Na een poosje nam ik er ook toneel bij, ik heb meer dan honderd producties geleid. De school had een eigen theater dat ook door externe verenigingen werd gebruikt, zowel Vlaamse als Franstalige. Dat gebeurt nu helaas niet meer, de steeds strenger veiligheidsmaatregelen laten het niet mee toe. Het zegt iets over het klimaat waarin we leven. Steeds meer angst, steeds minder vrijheid’.

 

Ken Woollard:

Ken Woollard: “Ik had tenminste een interview met de burgemeester verwacht” (Foto: Debby Termonia)

Het is misschien een te grote sprong, alhoewel. Angst is een van de grondstoffen die de propagandisten van de Brexit met succes hebben geëxploiteerd. Ken Woollard wil er liever niet meer op terugkomen. Wat valt er nog over de oorzaken te zeggen dat al geen duizend keer werd gezegd? Het heeft met het Britse eilandgevoel te maken. Met een in nostalgie naar het verloren empire gedrenkte overgevoeligheid voor soevereiniteit. Met rechtse populisten ook, en met zwakke Europese leiders die geen tegengas gaven. Feit is dat de Brexit hem tot een démarche heeft bewogen die hij anders nooit had ondernomen. In november trok hij naar het gemeentehuis om de Belgische nationaliteit aan te vragen. ‘Ik wil mijn Europese identiteit behouden’, zegt hij als we hem in Vossem-Tervuren opzoeken. ‘Dat gevoel zit diep, ik heb verschillende vrienden die eveneens Belg zijn geworden of er lopen over te denken. Het is niet dat we vrezen dat we na de Brexit zullen gediscrimineerd worden of met de nek aangekeken. Dit is ons antwoord op een referendum dat ons van Europa afsnijdt, een onbegrijpelijke beslissing waarover onze mening nooit werd gevraagd. Want zo is het gegaan: wie vijftien jaar of langer in het buitenland verbleef, mocht niet meestemmen. Geen detail als je weet hoe klein de marge was waarmee leave het heeft gehaald. Die gang van zaken heeft vele Britse expats bitter gestemd. We feel disregarded’.

Thuis in Tervuren

In november heeft hij zijn aanvraag ingediend. Zijn nieuwe identiteitskaart en paspoort _ met gegarandeerde controlevrije toegang tot alle landen van de Schengenzone _ zijn nog op komst. De schriftelijke bevestiging heeft hij wel al ontvangen. Voortaan heeft hij de keuze: Belg of Brit, want de nationaliteitsverwerving doet niets af aan zijn erkenning als onderdaan van de Britse Queen. Duur was de stap naar dual nationality niet. 150 euro registratierechten, plus nog wat kosten voor de beëdigde vertaling van het geboortecertificaat. Ook Woollard toont zich verbaasd over de lage drempel. ‘Ik had tenminste een interview met de burgemeester verwacht’, zegt hij. ‘Maar ze deden helemaal niet moeilijk, de medewerkers op het gemeentehuis waren erg behulpzaam en efficiënt’. Ze hadden hem gerust op de rooster mogen leggen. Naar eigen zeggen is hij geen talenknobbel, maar hij kan zich meer dan behoorlijk behelpen in Nederlands en Frans. ‘Na 41 jaar is België mijn thuis’, zegt Woollard. ‘De kinderen van mijn vrouw Dorothy zijn hier opgegroeid, al onze vrienden wonen hier. Veel Britten, onder wie oud-collega’s van de school. Maar we hebben vooral veel Belgische vrienden. Tervuren is heel internationaal, maar in onze doodlopende straat wonen toevallig alleen Vlamingen. Iedereen kent iedereen, ik spreek met de meesten van mijn buren Vlaams. Om maar te zeggen, ze hadden gerust naar mijn sociale integratie mogen polsen. We werken als vrijwilligers bij Samana, het voegere Ziekenzorg. We spelen pétanque met andere gepensioneerden in Leefdaal. Ook zonder Brexit zouden we er nooit over piekeren om terug te keren. Er woont nog wel familie in Groot-Brittannië, maar voor de rest hebben we er niet veel meer te zoeken. Het is trouwens goed leven in België. De gezondheidszorg en voorzieningen voor gepensioneerden, daar kunnen ze ginder alleen van dromen. Voor alle duidelijkheid: op dat vlak maakt mijn Belgische nationaliteit geen verschil. RSZ, pensioen, belastingen, dat viel altijd al onder de Belgische wetgeving. Er was geen enkel materieel belang mee gemoeid’.

Peter Guilford, nog een Tervurense neo-Belg, heeft het referendum zelfs niet afgewacht. In april al diende hij zijn aanvraag in, wat hem na 23 juni ongevraagd in de rol van ombudsman duwde. ‘Ik had mijn initiatief op Facebook gepost’, zegt hij. ‘In de dagen na het referendum werd ik bestookt met vragen: hoe heb je dat gedaan? Hoe werkt de procedure? Hoeveel kost het? Het effect van de de Brexit was onmiddellijk voelbaar’. Guilford (55) een overtuigd Europeaan noemen, is een understatement. Dertig jaar geleden kwam hij als Europa-correspondent naar Brussel, daarna werkte hij vele jaren voor de Europese Commissie. In 2000 richtte hij g+ op, een tweemanslobby die snel uitgroeide tot een kantoor met 50 medewerkers en vier kantoren in evenveel hoofdsteden. Klanten wegwijs maken in regelgeving omtrent mededinging en voedselveiligheid, was een van de specialiteiten van g+ dat intussen door de Amerikaanse reclamegigant Omnicom werd overgenomen. Guilford, thans managing partner bij g+, had zo zijn redenen om op de Brexit te anticiperen. ‘Ik had de bui zien hangen’, vertelt hij. ‘Tijdens de campagne kwamen allerlei verzonken sentimenten bovendrijven. Ik wist wel dat er in Groot-Brittannië zoiets als een onderbuik bestond, een weinig geschoolde en gecultiveerde bevolkingslaag. Hun frustraties werden wakker gekust door het populisme van de rechtse pers en van geboren volksmenners zoals Nigel Farrage en Boris Johnson. Dit kan wel eens misgaan, besefte ik. En wat dan? Als het effectief tot een Brexit komt, kunnen er in Europa wel eens anti-Britse gevoelens opsteken. Ik beeldde me de scènes al in op de luchthaven, hoe je als een melaatse wordt bekeken wanneer je een Brits paspoort toont. Overdreven wellicht, maar ik wilde geen risico lopen. Mijn kinderen zijn hier geboren, ze zijn perfect tweetalig. Ik wil dat ze zich hier thuis blijven voelen, als Europese burgers. Om eerlijk te zijn, ik zag ook weinig redenen om het niet te doen. Je hebt niks te verliezen, want je kunt je Britse nationaliteit behouden. Dat vond ik wel belangrijk, want ik heb vele vrienden en ook een huis in Groot-Brittannië’.

De procedure was een eitje, ook voor Guilford die benadrukt dat de keuze voor een dubbele nationaliteit niet alleen door ongerustheid over de koers van zijn moederland werd ingegeven. ‘Ik voel me hier thuis’, zegt hij. ‘België en Brussel zijn erg genereus voor mij geweest. Ik houd ook van jullie mentaliteit. Gezwollen patriottisme bestaat hier niet, er zijn zelfs weinig of geen Belgen die de tekst van hun volkslied kunnen meezingen. Dat bevalt me, net als het sterk ontwikkelde gevoel voor zelfspot’.

win for life

Guilford is niet de enige Britse lobbyist die voor de dubbele nationaliteit heeft gekozen. ‘Ik werd de voorbije maanden door heel wat medewerkers van lobby-kantoren en Europese denktanks aangeklampt’, zegt de Elsense Euro-schepen Bourgeois die zelf een verleden als  lobbyiste heeft. ‘Maar onder onze nieuwe Belgen zitten ook zakenlui, kaderleden van multinationals, leraars van internationale scholen en gepensioneerden die al heel lang in België wonen. Het is een zeer heterogeen gezelschap’. Opvallende afwezigen in het lijstje zijn de Eurocraten, een begrip overigens dat de betrokkenen ongaarne in de mond nemen. De door ons geconsulteerde specimen prefereerden het neutrale officials, of grepen naar de Franse begrippen ‘administrateurs’ of ‘fonctionnaires’. Niet uit snobisme, maar uit afschuw voor het stigma dat aan de Eurocraat kleeft. Buitensporige salarissen, torenhoge onkostenvergoedingen, fiscale gunstregimes, vederlichte werklast, het statuut van de Eurocraat  is een win for life die vele hardwerkende landgenoten de ogen uitsteekt. Op dat cliché valt veel af te dingen. Europese ambtenaren betalen bijvoorbeeld wel degelijk personenbelastingen. Niet aan België maar aan de Europese Unie, en ook RSZ-bijdragen gaan naar een eigen, Europees fonds. Eigenaars of huurders betalen bovendien zoals iedereen belastingen, taxen en heffingen aan gemeente of gewest, en ook voor de BTW gelden geen privileges. Qua fiscaal beslag, zo heeft de Union Syndicale des Services Publiques Européennes recent becijferd, zitten de Eurocraten erg dicht bij het gemiddelde van de 28 lidstaten.

Peter Guilford:

Peter Guilford: “Er zijn weinig Belgen die de tekst van hun volkslied uit het hoofd kennen. Dat gebrek aan gezwollen patriottisme bevalt me”. (Foto: Debby Termonia)

Toch verklaart precies het bijzondere statuut waarom er nog geen Britse Eurocraten de rangen van de neo-Belgen hebben vervoegd. ‘Ze komen niet in aanmerking’, legt Bourgeois uit. ‘Europese ambtenaren hebben een speciale identiteitskaart, een soort diplomatieke verblijfsvergunnning die door de dienst protocol van Buitenlandse Zaken wordt uitgereikt. Daar ligt de knoop: volgens de wet op de nationaliteitsverwerving moeten buitenlanders vijf jaar aanwezigheid in België kunnen aantonen om van de verkorte procedure gebruik te maken, tien jaar zelfs voor de gewone, lange procedure. De wet somt een hele resem verblijfspapieren op om dat te staven, zoals de bekende identiteitskaart E+ die buitenlanders krijgen wanneer ze permanent in België verblijven. Helaas: de speciale Europese identiteitskaart figureert niet op die lijst en geldt bijgevolg niet als bewijs’.

Irish Escape Route

Die beperking vormde nooit een probleem. Er kwamen nauwelijks aanvragen van Europese ambtenaren. Waarom zou men ook Belg willen worden als men van een gunstig extraterritoriaal statuut geniet? De speciale verblijfskaart valt onder het Protocol van Voorrechten en Immuniteiten dat België met de Europese Unie heeft afgesloten. Daarin wordt onder meer het fiscaal regime van de Eurocraten geregeld, net zoals de mogelijkheid om in België te wonen en te werken zonder zich in het gemeentelijk bevolkingsregister in te schrijven. Velen doen dat overigens wel, zeker diegenen die met schoolgaande kinderen en onroerend goed in België verankerd zijn. Met de wenkende Brexit liggen de kaarten echter anders voor de 681 Britten die zo’n speciale identiteitskaart op zak hebben. Delphine Bourgeois kreeg al verschillende Britse Eurocraten aan de lijn. Of er toch geen manier bestaat om de Belgische nationaliteit te bekomen, klonk het vertwijfeld. Hetzelfde overkwam Félix Geradon, adjunct-secretaris-generaal van Union Syndicale bij de Europese Raad. ‘We krijgen daar vragen over’, zegt hij. ‘Commissievoorzitter Juncker en toenmalig parlementsvoorzitter Schultz hebben in de dagen na het referendum sussende woorden gesproken. Britse fonctionnaires hoeven zich geen zorgen te maken, er zal niks veranderen. Maar Donald Tusk klonk veel terughoudender, en hij is de baas van de Raad die straks tijdens de Brexit-onderhandelingen de echte beslissingen neemt. Tusk houdt graag een slag om de arm, het lot van de Britse Eurocraten maakt deel uit van zijn onderhandelingspakket. Ik begriip de ongerustheid wel. Met de Brexit verliest Europa 12 procent van zijn begroting. Daar moet geen tekening bij, er zal ook op personeel worden bezuinigd. Onze Britse collega’s vrezen dat ze dan vooraan in de vuurlinie komen te staan. Dat is geen paranoia. In de Europese verdragen werd nooit rekening gehouden met de exit van een lidstaat. Paradoxaal genoeg zet dat de deur open om statutaire ambtenaren te ontslaan als hun land eruit stapt, zonder ontslagpremies zelfs en zonder recht op uitkeringen of sociale zekerheid. Bij de Europese instellingen werken ook duizenden contractuelen en stagiairs. Hun positie is nog zwakker. Eens de Brexit voltrokken, worden de Britse contractuelen en stagiairs automatisch ontslagen’.

Alle insiders zijn het erover eens: vertalers en tolken hoeven zich geen zorgen te maken. Engels blijft ook na de Brexit een belangrijke taal in Europa. ‘Maar de anderen? ‘Afwachten is de boodschap’, zegt een hoge official bij de Raad. ‘Alles zal afhangen van de Brexit-onderhandelingen. Er leeft ongerustheid, maar ik stel hier geen exodus vast. Wat ik wel zie: collega’s die creatieve oplossingen zoeken. De weg naar de Belgische nationaliteit is helaas versperd, maar heel wat Britten hebben de Irish Escape Route ontdekt: al wie een Ierse voorouder heeft, kan vlot aan een Iers paspoort geraken’. Er zijn nog meer pistes, weet vakbondsman Geradon. ‘Opvallend veel Britse Eurocraten hebben een gemengde oorsprong. Daar is een goede verklaring voor. Talenkennis is bij de Europese Unie erg belangrijk. Niet het sterkste punt van de Britten, behalve dan van diegenen die bijvoorbeeld een Italiaanse, Poolse of Franse ouder hebben. Die zijn dan ook oververtegenwoordigd in het Britse contingent’.

Delphine Bourgeois heeft als Euro-schepen heel wat aan haar hoofd, zoals het vinden van een passende naam voor het cultureel-culinaire evenement dat Elsene op 7 juni in samenwerking met het Europees Parlement organiseert. De voorbije jaren klonk ‘Les 28 dans ton Assiette’ nog vanzelfsprekend, een jaar na de Brexit niet meer. 27 rijmt natuurlijk met assiette, maar helemaal weg zijn de Britse vrienden nog niet. Die knoop moet nog worden doorgehakt, maar intussen heeft Bourgeois wel al een oplossing bedacht om ook de Britse Eurocraten aan de Belgische nationaliteit te helpen. “Als ze afstand doen van hun speciale, Europese verblijfsvergunning, kunnen ze een identiteitskaart E of E+ aanvragen. Eens ze die op zak hebben, kunnen ze alsnog de Belgische nationaliteit aanvragen. Een hele rompslomp, ik weet het, maar het is de enige manier om de jaren te verzilveren die ze met hun speciale verblijfsvergunning in België hebben gesleten’.

Lange Jojo

Zonder extra wachttijd, maakt Bourgeois zich sterk. Niet iedereen is daar zeker van. ‘Het staat alle buitenlandse Euro-ambtenaren vrij hun speciale identiteitskaart voor een E+-kaart in te ruilen’, zegt Geradon. ‘Zelfs zonder de andere privileges van hun statuut te verliezen. Helaas betekent dat niet dat ze zich op hun verleden in België kunnen beroepen om de nationaliteit aan te vragen. De termijn van vijf jaar begint pas te lopen op het moment dat ze hun E+ kaart ontvangen’. Bij de Raad spreekt onze anonieme official van verwarring. ‘Het verschilt naargelang de woonplaats. Sommige gemeenten nemen de in België doorgebrachte jaren in aanmerking en verklaren de aanvraag ontvankelijk, andere gemeenten weigeren dat’. En zo komt een journalist op het spoor van een goed bewaard geheim: de Brussels Commissioner for Europe. Deze instelling, een kind van de zesde staatshervorming, beijvert zich voor het stroomlijnen van de relaties tussen het Brussels gewest en de Europese instellingen. Aan het hoofd van deze achtkoppige dienst staat de PS’er Alain Hutchinson, meervoudig gewezen staatssecretaris in Brussel. Onze probleemstelling klinkt er bekend in de oren. ‘De wet is duidelijk’, zegt juridisch adviseur Amélie Bovy. ‘Of het nu de verkorte dan wel de normale procedure is, de termijn begint pas te lopen op het moment dat ze een Belgische verblijfstitel hebben. Een kaart E of E+ bijvoorbeeld, maar geen speciale verblijfsvergunning voor EU-medewerkers’. Geen verwarring mogelijk dus? Aan de telefoon weerklinkt een zucht. ‘Toch wel’, erkent Bovy. ‘Niet alle gemeenten zijn even recht in de leer. Sommige laten toch een aanvraag passeren, maar de parketten zijn wel streng en geven altijd een negatief advies. Dan kan de aanvrager beroep aantekenen bij de rechtbank van eerste aanleg. En jawel, sommigen hebben daar hun slag thuis gehaald, vandaar de verwarring’. Er is nood aan eenduidigheid, commissaris Hutchinson heeft alvast het kabinet van premier Michel op het euvel gewezen. Vooralsnog zonder gevolg. ‘Het is nu ook weer niet het meest urgente dossier van de Brexit’, zegt Bovy droog.

De nationalieitsverwerving is een puur administratieve aangelegenheid, in tegenstelling tot de naturalisatie die minstens twee jaar aansleept en goedgekeurd wordt in een plenaire Kamerzitting. Naturalisatie is overigens geen recht maar een gunst die slechts mondjesmaat wordt toegkend aan buitenlanders die uitzonderlijke verdiensten kunnen inroepen. De door de Brexit uitgelokte hausse van nationaliteitsaanvragen doet in verschillende gemeenten de roep om een soort welkomsritueel weerklinken. Ook in Tervuren, al zal het voor Peter Guilford te laat komen. ‘Het is best wel emotioneel’, zegt hij. ‘Ik was oprecht ontroerd toen ik de enveloppe met mijn Belgische identiteitskaart opende’. Of ze al typisch Belgische trekjes hebben aangenomen? Ken Woollard is een verwoede fietser, een grote fan van jaagpaden en knooppuntenroutes. Tim Nuthall moet de vraag laten bezinken. ‘Ik ben op 21 juli op het Vossenplein naar Lange Jojo gaan kijken’, zegt hij. ‘Dat lijkt me toch al typisch Belgisch’.

.