Tagarchief: uitstelgedrag

Uitstelgedrag: ook apen doen het

Knack, 26 november 2014

Facebook en YouTube worden vaak met de vinger gewezen, maar uitstelgedrag is van alle tijden. In zijn milde vorm is het alleen maar diepmenselijk, in ergere gevallen gaan er carrières en diploma’s verloren. “Innerlijke motivatie is de remedie”, zegt professor Vansteenkiste.

illustratie: Bart Schoofs

illustratie: Bart Schoofs

Procrastineren. Niemand kent het woord, iedereen doet het. Op de lange baan schuiven, zegt men in de wandel. Dat vervelende karwei in huis of tuin? Invullen van de belastingbrief? De resumés voor de nakende examens? De nota waar de baas op kantoor al een maand geleden om vroeg? Morgen doen, of volgende week, alleszins voor het einde maand, maar niet vandaag.  Menselijk, sprak de filosoof, al te menselijk. Met uitstellen is niks mis, tot het een kwalijke gewoonte wordt. Dan heet het procrastineren en staat een leger experten klaar om het afwijkende gedrag te corrigeren. Diensten studiebegeleiding draaien in de blokperiode overuren om radeloze studenten uit hun lethargie te helpen. HR-goeroes staan management en middenkader tegen klinkende munt bij in de strijd tegen uitstelgedrag. De adviezen lopen alle kanten op. Deel een vervelende taak op in behapbare stukken die minder weerzin opwekken. Of begin er gewoon aan, dan blijkt het meestal hard mee te vallen.

De Gentse professor Maarten Vansteenkiste, verbonden aan de vakgroep Ontwikkelings- Persoonlijkheids- en Sociale Psychologie, kent het fenomeen van twee kanten. “Als docent zie ik hoe studenten ermee worstelen”, zegt hij. “Vooral de scriptie is voor velen een moeilijke bevalling. De eerste keer dat ze een taak over een lange periode moeten uitsmeren. Dat vergt planning, en zelfdiscipline. Er zijn er die hun scriptiebegeleider zelf om deadlines komen vragen. Dan loopt het meestal goed af, maar niet iedereen zet die stap. Ik heb al studenten gekend die door uitstelgedrag hun masterdiploma hebben gemist. Misschien ligt het ook aan ons en moeten studiebegeleiders hen proactief aanporren. Alhoewel, van een masterstudent mag je verwachten dat hij zelf het initiatief neemt. Geruststellend is het immers niet. Wie in die fase zijn uitstelgedrag niet de baas kan, zal het op de werkvloer ook moeilijk krijgen”.

Motivatie en prestatie zijn thema’s die Vansteenkiste als wetenschapper onderzoekt, een kader waarin ook uitstelgedrag past. “Innerlijke motivatie is de sleutel”, zegt hij. “Procrastineren doen we wanneer we een taak als vervelend en zinloos ervaren. Zorg dus dat je geboeid bent en je werk als nuttig ervaart. Dat is natuurlijk makkelijk praten. Op school, op het werk of thuis, we moeten allemaal wel eens een saaie opdracht vervullen. Toch hoeft dat nog niet tot uitstelgedrag te leiden, zolang de leerkracht of opdrachtgever erin slaagt uit te leggen waarom die cursus of die opdracht nuttig is”.

procrastinerende apen

Maar niet alleen de kwaliteit van het werk is bepalend, even doorslaggevend zijn persoonlijkheidskenmerken. Het is nauwelijks overdreven: sommigen zijn als procrastinator in de wieg gelegd. “Zelfcontrole is cruciaal”, zegt Vansteenkiste. “In welke mate is iemand in staat zijn impulsen te beheersen en niet toe te geven aan afleidende activiteiten? Dat hoort bij het menselijk temperament, waarvan we intussen weten dat het deels genetisch wordt bepaald”. Vallen er dan geen verzachtende omstandigheden te pleiten? Want blijf je maar concentreren op die nota of die spreadsheet als de verlokkingen van Facebook en YouTube slechts een muisklik verwijderd zijn. “Echte motivatie is het beste wapen tegen dat soort verleidingen”, oordeelt Vansteenkiste streng. “Wie zich door zijn studie of werk laat opslorpen, belandt in een flow. Efficiënt werken terwijl de tijd voorbij vliegt, dat is het ideaal”.

Belonen helpt, leren we op allerhande zelfhulpsites. Daarbij wordt verwezen naar onderzoek van de Amerikaanse neuroloog Barry Richmond. Procrastinerende apen namen hun opdracht pas ter harte wanneer er uitzicht was op een directe beloning. Vansteenkiste relativeert. “De wortel aan de stok is een externe motivator. Dat werkt, maar met mate. Het resulteert vaak in snel en oppervlakkig werk. Interne motivatie is veel efficiënter”. Helemaal fout is volgens Vansteenkiste het dreigen met sancties. “Daar is onderzoek naar gedaan. Werknemers onder druk zetten, bleek niks te veranderen aan hun uitstelgedrag. Tuurlijk, als je iemand letterlijk een pistool tegen zijn hoofd zet, zal hij zijn taak wel snel afmaken. Maar dat kan ook niet de bedoeling zijn”.

Lastige karweien als een worst in plakjes opdelen? “Dat kan helpen”, zegt Vansteenkiste. “Maar een tovermiddel is het niet. Wie een taak opsplitst, moet de zelfdiscipline hebben eerst met de zwaarste brokken te beginnen. En laat dat nu precies een vaardigheid zijn waarmee een procrastinator het moeilijk heeft”.  Een misverstand wil hij graag uit de weg ruimen: procrastineren is geen synoniem voor luieren. “Integendeel, het is hard werken. Ondanks de schijn is de procrastinator in zijn hoofd druk bezig met de uitgestelde taak. Schuldgevoelens en frustraties stappelen zich op. Dat is mentaal erg vermoeiend”.