Tagarchief: Xi Jingping

Harry Tseng, ‘ambassadeur’ Taiwan: “We hebben in Hong Kong gezien wat one country, two systems betekent”

Knack Magazine, 8 januari 2020

Ambassadeur mag hij zich niet noemen, en volgens China bestaat zijn land niet echt. Toch staat de Taiwanese diplomaat Harry Tseng aan het hoofd van een 35-koppige vertegenwoordiging in Brussel. Een gesprek aan de vooravond van de Taiwanese presidentsverkiezingen in Taiwan waar de Chinese leider Xi Jingping zwaar gezichtsverlies riskeert.

Harry Ho-Jen Tseng is de facto ambassadeur van Taiwan. De kader achter hem zegt: “Nooit opgeven” (foto Franky Verdickt)

Harry Tseng heeft het kunstwerk in zijn kantoor met zorg uitgekozen. Nooit opgegeven, luidt de vertaling van de kalligrafie. Een wervend motto komt van pas, want als vertegenwoordiger van de Republiek China is het zeilen tegen de wind. Zomaar de nationale vlag uithangen, zoals de Zweedse buren en collega’s aan de Meeûssquare doen? Geen denken aan, net zomin als het voeren van de titel die zijn Zweedse ambtsgenoot als vanzelfsprekend hanteert. Tseng is nochtans posthoofd van een 35-koppige delegatie die Taiwan bij België, Luxemburg en de EU vertegenwoordigt. Toch mag hij zich geen ambassadeur noemen, dat kan alleen in landen die Taiwan erkennen en er volwaardige diplomatieke betrekkingen mee onderhouden. Zoals de republiek Palau, waar de in Amerika opgeleide carrièrediplomaat Tseng van het ambassadeurschap mocht proeven. Het archipelstaatje met 20.000 inwoners in Micronesië is een van de 15 landen die weerstaat aan de druk van Peking om alle formele banden met Taipei te verbreken en de communistische Volksrepubliek als enige soevereine vertegenwoordiger van de Chinese natie te erkennen. Voorlopig althans, want het diplomatieke netwerk van Taiwan ontrafelt snel. Nadat in 2018 El Salvador, Burkina Faso en de Dominicaanse Republiek van kamp verwisselden, verloor Taipei in september ook de Solomon Eilanden en Kiribati. Op Paraguay, Honduras, Nicaragua en Haïti na zijn de overblijvende bondgenoten kleine en arme landen in de Stille Zuidzee en Afrika, met het onooglijke maar diplomatiek zwaarwegende Vaticaanstad als buitenbeentje. 

De timing van het dubbele verlies in september kon niet delicater, in volle aanloop naar de presidentsverkiezingen van 11 januari die helemaal in het teken staan van de relaties met Peking. Uittredend president Tsai Ing-wen van de Democratische Volkspartij (DPP) neemt het op tegen Han Kuo-yu van de Kwomintang (KMT), de partij die Taiwan de voorbije decennia haast onafgebroken bestuurde. Helder is de keuze wel. Terwijl de KMT aanstuurt op betere relaties met Peking, doet Tsai Ing-wen er alles aan om het voormalige Formosa als een onafhankelijke staat te profileren. Tot grote woede van de Chinese leider Xi Jingping die Taiwan als een opstandige provincie beschouwt. Net zoals al zijn voorgangers overigens, alleen is de terugkeer van Taiwan voor Xi een persoonlijk prestigeproject geworden.

Tsai Ing-wen heeft in de peilingen een straatlengte voorsprong. Is de race gereden?

Harry Tseng: Ik waag me niet aan voorspellingen, maar de peilingen zeggen veel over de impact van China op de campagne. Bij de lokale verkiezingen van november 2018 heeft de president met haar partij een verpletterende nederlaag geleden. Niemand gaf toen nog een euro voor haar herverkiezing. Maar kijk: vanaf eind maart begon haar populariteit weer te stijgen. Maart 2019, dat is niet toevallig het moment waarop in Hong Kong de burgerprotesten zijn begonnen. Het repressieve optreden van China tegen het geweldloze burgerprotest, heeft in Taiwan een diepe indruk gemaakt. Vergeet niet dat Xi Jingping een Taiwanese variant van “one country, two systems” propageert als het model voor Taiwan na de hereniging. We hebben het voorbije jaar in Hong Kong gezien wat dat betekent.

Waarom speelt dat wantrouwen in de kaart van DPP-president Tsai Ing-wen?

Tseng. Als diplomaat hoor ik boven alle partijtegenstellingen te staan, maar ik kan de realtieit niet loochenen. China doet er alles aan om KMT-kandidaat Han Kuo-yu aan een verkiezingsoverwinning te helpen. Peking probeert natuurlijk al lang de publieke opinie warm te maken voor hun “one country, two systems”-oplossing. Tijdens deze verkiezingscampagne hebben ze hun inspanningen verdubbeld, op verschillende manieren. Een groot deel van de mainstream media is schaamteloos partijdig. Kranten, tijdschriften, talk shows, er werd constant gehamerd op de rampzalige gevolgen van het anti-China beleid van de president. Het zal niet verbazen dat het om mediaconcerns gaat die in handen zijn van tycoons met immense belangen in de Volksrepubliek. Uiteraard worden ook de sociale media bespeeld. China zet daarvoor content farms in, echte fabrieken waar honderden medewerkers constant in de weer zijn met het verspreiden van fake news. Tussen haakjes, we incasseren iedere maand zo’n 13 miljoen cyberaanvallen vanuit China. Gelukkig raken die zelden door onze firewalls, onze cyber security staat op niveau.

China bespeelt dus de publieke opinie, de achilleshiel van de vertegenwoordigende democratie. Met succes? 

Tseng: Integendeel, de bemoeienissen zijn zo flagrant, dat ze zich als een boomerang tegen de KMT keren. Na het verlies van de Solomon-eilanden en Kirabiti werd de regering door de oppositie en de pro-China-pers onder vuur genomen. De president, zo luidde het, was aardig op weg om Taiwan met haar anti-China-beleid compleet te isoleren. Precies de stemmingmakerij die China beoogde, de timing van de dubbele diplomatieke breuk was dan ook geen toeval. Toch had die breuk een averrechts effect, in de peilingen bleef de populariteit van de president alleen maar stijgen. Kras, zeker als je weet hoe diep de angst leeft om onze laatste diplomatieke bondgenoten te verliezen. Blijkbaar zijn de Taiwanezen lucide genoeg om de Chinese strategie te doorzien. Bij een peiling in november heeft 89 procent het “one country, two systems”-principe verworpen.    

U stelt het vooral alsof China de switch door de Solomon Eilanden en Kiribati als het ware just-in-time heeft besteld. Hoe dan wel?

Tseng: Dergelijke landen zijn erg gevoelig voor de druk van een politieke en economische gigant die met investeringen en cadeaus zwaait. Hoe kleiner een democratie, hoe gemakkelijker het is om verkiezingsuitslagen te beïnvloeden. Maar er was meer aan de hand. Het Australische nieuwsmagazine 60 Minutes heeft onthuld hoe de beslissing van de Solomon Eilanden letterlijk werd afgekocht. Parlementsleden kregen tot een miljoen dollar aangeboden om voor de switch te stemmen. China speelt het spel zowel hard als subtiel. De vorige president, KMT-politicus Ma Ying-jeo, stelde goede relaties met Peking centraal. Belangrijk om weten: in tegenstelling tot de DPP aanvaardt de KMT het One China principe, al geeft de partij er een heel andere invulling aan dan Peking. Niettemin: tijdens de acht jaar onder president Ma hebben Taiwan en China liefst 21 akkoorden gesloten, over materies variërend van investeringen, culturele en academische samenwerking tot zelfs soevereiniteitsgevoelige onderwerpen zoals het gemeenschappelijk bestrijden van criminaliteit. Taiwan zette bovendien de deuren open voor Chinese investeringen, terwijl China zich aan een stilzwijgende afspraak hield om ons geen diplomatieke bondgenoten af te pakken.

Klinkt als een pragmatische houding waar beide kampen beter van worden..

Tseng: Dat zou je inderdaad denken. Economisch klopte het, maar toch werd Ma’s beleid na zijn tweede ambtstermijn door de kiezer zwaar afgestraft. De Taiwanezen pikten het niet langer dat hun onafhankelijkheid te grabbel werd gegooid in in ruil voor stabiliteit en goede relaties met China. Trouwens, China is als partner niet te vertrouwen. Zelfs tijdens het moratorium begonnen ze intense relaties aan te knopen met onze laatste diplomatieke partners. De schaar lag als het ware klaar om de banden door te knippen. Na het aantreden van DPP-president Ing-wen in 2016 hebben we dan ook de ene na de andere bondgenoot verloren. De voorbije 4 jaar werd ook niet één samenwerkingsakkoord meer gesloten.

Bestaat de kans dat Taiwan ooit helemaal zonder diplomatieke bondgenoten valt?

Tseng: Dat is waar China op aanstuurt. Waarom, kan men zich afvragen. Het doen overlopen van onze laatste bondgenoot zal Taiwan niet dichter bij China brengen, letterlijk noch figuurlijk. Integendeel, hoe meer ze ons isoleren, hoe luider de roep om onafhankelijkheid.

Een tweede ambtstermijn voor Tsai Ing-wen zou voor China zwaar gezichtsverlies betekenen. Precies een jaar geleden sprak president Xi zijn opgemerkte Boodschap aan de Taiwanese Landgenoten uit. In die tienjaarlijkse speech verwees hij niet minder dan 46 keer naar de terugkeer van Taiwan en noemde hij het Taiwanese onafhankelijkheidsstreven rampzalig. Kan het tot een militaire escalatie komen als Xi zijn droom niet via electorale engineering kan realiseren?

Tseng: Taiwan is Hong Kong niet, we zijn geen stadsstaat in de schaduw van China, zonder middelen om onszelf te verdedigen. Natuurlijk zijn we niet opgewassen tegen een supermacht als China, maar de prijs voor een invasie zou erg hoog zijn. Ik verklap geen militair geheim als ik zeg dat we een sterke luchtmacht hebben en dat onze marine beschikt over snelle patrouilleboten met raketten waarvan het bereik tot diep in China strekt. Een aanval op Taiwan zou verwoestende gevolgen hebben voor Shanghai en andere megasteden op de Oostkust. China wil Taiwan heel graag terug, maar nog belangrijker voor China is dat het zich als grootmacht op dezelfde hoogte kan heisen als de Verenigde Staten. Dat kan alleen als de economie blijft groeien, en daarvoor is regionale stabiliteit noodzakelijk. Die ambitie wil China niet hypothekeren door een oorlog om Taiwan. In Peking heerst nu al grote zenuwachtigheid over de economische groei die onder de prognoses blijft.

Het Taiwanese zelfvertrouwen steunt op het 70 jaar oude bondgenootschap met Washington. Zonder formele diplomatieke erkenning houden de Verenigde Staten een zeer omvangrijke vertegenwoordiging in uw land op de been. Wat meer is: de VS levert potent wapentuig zoals F’16-V’s en hypermoderne fregatten. Maar hoe solide is die band met een Amerikaanse president die bewezen heeft dat hij bondgenoten uitverkoopt als dat in zijn America first-politiek past?

Tseng: Ik zie geen redenen om aan ons bondgenootschap te twijfelen. Onder president Trump hebben we al vijf grote wapendeals kunnen sluiten. Over zijn stijl valt te discussiëren, maar hij is consequent in zijn kritische houding tegenover China. Zo heeft hij in november de Hong Kong Human Rights and Democracy Act ondertekend, tot grote woede van Peking. Het klopt dat de Verenigde Staten onze enige partner is die zich militair heeft geëngageerd. Het kader daarvoor werd vastgelegd in de Taiwan Relations Act in 1979, goedgekeurd door Jimmy Carter en nadien herbevestigd door al zijn opvolgers. Maar dat betekent niet dat we op Amerika rekenen om ons te beschermen. Geen enkele Amerikaanse president is bereid om bij een conflict met China troepen naar de Straat van Taiwan te sturen, daarvoor liggen bodybags in de publieke opinie veel te gevoelig. We weten wel waarom we zoveel in defensie investeren. Als het er op aan komt, staan we er alleen voor.

De handelsoorlog tussen China en Amerika heeft er vorig jaar stevig ingehakt, ondanks het deelakkoord dat beide landen eind vorig jaar hebben gesloten. Deelt Taiwan in de klappen?

Tseng: Eerder integendeel. Door de sombere exportvooruitzichten in China is 22 miljard dollar aan investeringen naar Taiwan teruggevloeid. Ook het Amerikaanse exportverbod voor gevoelige technologie had interessante neveneffecten. Geviseerde afnemers zoals Huawei en ZTE moesten op zoek naar alternatieve leveranciers voor componenten zoals geavanceerde halfgeleiders. Die hebben ze in Taiwan gevonden, we staan erg sterk in die markt.

Hoe lastig is het om ambassadeur te zijn zonder dat u zich ambassadeur mag noemen?

Tseng: De situatie van een Taiwanees diplomaat is uniek, maar met de nodige creativiteit kunnen we ons werk doen. Het Taiwanese buitenlands beleid steunt op drie peilers. Diplomatieke erkenning en deelname aan internationale organisaties worden steeds moeilijker door de Chinese druk. We mogen zelfs niet meer als waarnemer deelnemen aan de jaarlijkse bijeenkomst van de WHA, het voornaamste beslissingsorgaan van de Wereld Gezondheidsorganisatie. Intriest als je bedenkt welke rol ons land kan spelen in het bestrijden van besmettelijke virussen zoals HIV of vogelgriep. Maar er is een derde peiler die stevig overeind staat: het aanknopen van substantiële relaties met democratische rechtstaten die een flexibele invulling geven aan het One China-beginsel. Ook zonder diplomatieke erkenning kun je handel drijven, academische kennis uitwisselen en culturele banden smeden. De export naar de Europese Unie is de voorbije jaren fors gegroeid tot 53 miljard dollar per jaar. Daar zit nog rek op want dat bedrag vertegenwoordigt slechts 9 procent van onze wereldexport. Anderzijds is de Europese Unie de grootste investeerder in Taiwan, groter zelfs dan de Verenigde Staten. Ook België heeft meer 500 expats in Taiwan, vooral DEME en Jan Denul zijn klinkende namen.

Intussen blijft de situatie in Hong Kong gespannen. Al meer dan 500 studenten zijn naar Taiwan gevlucht. Zet dat geen extra druk op de reeds gespannen relaties met Peking?

Tseng: We willen ons niet moeien met de situatie in Hong Kong, maar we verwelkomen die studenten. China zal ons dat niet kwalijk nemen, ze bestempelen die studenten als relschoppers die ze liever kwijt dan rijk zijn. Ik ben niet optimistisch over Hong Kong. In het Chinese discours worden de betogers steevast gecriminaliseerd. Dat zou wel eens een stap kunnen zijn naar effectieve vervolging.

Harry Ho-Jen Tseng is de facto ambassadeur van Taiwan. (foto Franky Verdickt)